بازشناسي فرم معماري كاخ هشت بهشت تبريز

پيرامون مطالعات تاريخ معماري اسلامي، تحليل فضايي و گونه شناسيِ كاربري هاي غير مذهبي از جمله «كاخ»، شامل فضايي به جهت ترفيع زياده خواهي هاي شاهانه، به دليل ماهيت آن، با ابهاماتي مواجه بوده است. نتايج به دست آمده از نوآوري هاي معماري ايراني، ابداع كاخي با طرح «هشت بهشت» را مربوط به دوران صفويه دانسته اند، در حالي كه بر اساس متون تاريخي، نخستين گونه از سبك مزبور، ضمن شكل گيري تركمانان در تبريز، به ساير نقاط ايران و مرزهاي همجوار سرايت كرده است.­ اين تحقيق بر آن است تا به روش تحليل محتوايي متون به تبيين فرم كاخ هشت بهشت تبريز و تاثيرپذيري كاخ هاي ايراني و غير ايراني از آن بپردازد. پيرو نتايج به دست آمده، شكل گيري طرح هشت بهشت تبريز، با كوچ اجباري هنرمندان و معماران شمال غرب ايران توسط تيمور به آسياي مركزي و تجربه چادرنشيني اقوام مزبور مرتبط بوده است؛ به گونه اي كه با انتقال پايتخت تركمانان به تبريز، گونه هشت بهشت ابداع و طيِ دوره صفويه، نمونه هاي قزوين و اصفهان را تاثيرگذاشته است. به نظر مي رسد، موقعيت جغرافيايي آذربايجان و تنش هاي سياسي مداوم با دولت عثماني در انتشار فرم معماري هشت بهشت و بازتاب آن در چينيلي كوشك موُثر بوده است؛ همچنين، حضور نمايندگان هند در ايران و روابط حسنه آنان بادولت صفويه، ناقل فرم هشت بهشت در شبه قاره هند بوده است.