تبعض در تقليد؛ عزيمتي رخصت‌نما

Following Multiple (Tabidh - Taqleed) Marjaʿ in Different Islamic Religious Topics; Being Azimat (Obligatory; Strict Law) in the Face of Rukhsat (Permission)

سيره عاقلان و داب خردمندان در مسايل و فروع دين همانند ديگر امور زندگي، رجوع به خبرگان و كارشناسان است. اين رجوع، بستر پيروي از مجتهدان است و «تقليد» ناميده مي‌شود. مكلفان معمولاً از يك مرجع، تقليد مي‌كنند. در اين زمانه، تنوع موضوعات، پيچيدگي باورنكردني مسايل زندگي در عرصه‌ها و زمينه‌هاي مختلف و نيز عمق، بسط و چندبعدي بودن آن‌ها و مسيله‌آفريني مُدام و لحظه به لحظه فناوري‌ها براي بشر و آينده او، تخصصي شدن فقه و تفقه و مآلاً عدم الزام رجوع فقط به يك مرجع را مي‌طلبد. از سويي، فتواي بيگانه از شناخت اقتضايات واقعي و بنيادين، آثاري زيانبار و گاه جبران‌نشدني براي مكلفان و جامعه در پي خواهد داشت. جُستار پيش رو بر اساس نياز جامعه و رويكرد تخصص‌محوري، امكان تقليد همزمان هر مقلد از چند مرجع تقليد در باب‌ها و بخش‌هاي خاصي از فقه (تبعض در تقليد) را بررسيده است و به بيان ديدگاه‌هاي مختلف، بررسي و نقد آن‌ها پرداخته و سرانجام به استناد ادله متعدد، انگاره جواز و حتي بايستگي تبعض در تقليد را برگزيده است. راي به عزيمت (فراتر از رخصت)، رهيافتي است مستند به قوت و قدرت اثباتي ادله از يك‌سو و ضعف و رنجوري ديدگاه‌هاي رقيب از ديگرسو. تبعض در تقليد، اگر امروز در حد توصيه باشد و رخصت، اما در آينده‌اي نه چندان دور (گرچه ما آن را همين امروز مي‌دانيم)، بايسته است و عزيمت.