تحليل عليت نزد هيوم و مقايسه آن با آراء مرتضي مطهري در باب عليت

Comparing David Hume and Morteza Motahari on the Causality

عليت در فلسفه غرب و فلسفه اسلامي در دو حوزه مابعدالطبيعه و طبيعيات مطرح مي شود. اما در فلسفه اسلامي به تبيين مابعدالطبيعي عليت اهميت فراوان داده شده. در غرب با فلسفه تجربي و انتقادات هيوم و در نهايت با فلسفه كانت كه معرفت متافيزيكي را امكان ناپذير اعلام كرد، تبيين و تحليل مابعدالطبيعي عليت به كنار مي رود هر چند به طور كامل از بين نمي رود. به تبع آن اثبات خداوند از طريق اصل عليت نيز خدشه دار مي شود. اما در فلسفه اسلامي و بويژه فلسفه صدرايي اين اصل به اعتبار و قوت خود پابرجاست. در اين مقاله ابتدا به تحليل مفهوم عليت از نظر استاد مطهري و هيوم ، سپس به بررسي تفاوت هاي ديدگاههاي اين دو متفكر در اين خصوص و در پايان به جمع بندي و نتيجه گيري اين ديدگاهها پرداخته ايم. استاد مطهري بر مبناي اصل ركين اصالت وجود و با عنايت به مباحث متفكران غربي نگاهي نو به حكمت متعاليه افكنده و به اثبات عقلي اصل ضرورت و سنخيت علي معلولي پرداخته و آن را اصلي واقعي و خارجي مي داند اما هيوم با تبيين تجربي اصل عليت تيشه به ريشه اصل ضرورت و سنخيت زده و عليت را امري ذهني تلقي مي كند. در عين حال به پاره اي از انتقادات هيوم در باب عليت طبيعي نمي توان پاسخي در خور داد و اين اشكالات همچنان چشم به راه پاسخ هاي جديد است

Causality, in metaphysics as well as natural sciences, has been discussed for long by western philosophy and Islamic philosophy. Metaphysical explanation of causality, however, has been of a great importance in Islamic philosophy. Empirical philosophy together with Hume’s criticism and finally through philosophy of Kant who denied any metaphysical knowledge, have made it impossible for causality to be metaphysically explained in the modern period of the West. It was, then, hardly possible to prove Divine existence based on the principle of causality. However, Islamic philosophy, particularly Mulla Sadra's philosophy, has taken the principle intact. Comparing, at first, David Hume and Morteza Motahari on the causality, this paper outlines theirs differences and finally we present our conclusion. Based on the very fundamental principle of priority of existence and regarding western thinker’s literature, Motahari made a new look at Sadra’s philosophy and attempted to makeup a rational explanation of the necessity and symmetry of cause and effect and showed that causality is a factual and external principle. Hume, however ,aimed to an empirical explanation of principle of causality. And in doing so, he destabilized the necessity and symmetry of cause and effect and reached to a subjective causality. Yet, it is, to some extent, difficult to appropriately answer some challenges made by Hume against natural causality. His criticisms are still in need of some refashioned answers.