بررسي تاثير كشت مخلوط درون ‌گونه‌اي ارقام شبدر‌ايراني(Trifulium resupinatum) بر عملكرد كمي و كيفي علوفه

سابقه و هدف: كشت مخلوط به عنوان نمونه‌اي از نظام‌هاي پايدار در كشاورزي هدف­ هايي چون ايجاد تعادل بوم ­شناختي (اكولوژيك)، بهره‌برداري بيشتر از منابع، افزايش كميت و كيفيت محصول و كاهش آسيب و زيان آفات، بيماري‌ها و علف‌هاي هرز را دنبال مي‌كند. شبدر ايراني ( Trifolium resupinatum L.)گياهي است يك ساله و پاييزه ، بومي آسياي صغير و ايران كه داراي اكوتيپ‌ (بوم‌جور)هاي زودرس (يك چين) و ديررس (چند چين) مي‌باشد. يكي از روش‌هاي جديد در كشت مخلوط، كشت مخلوطي از رقم‌هاي مختلف يك گونه است كه موجب افزايش عملكرد نيز مي‌شود ولي در اين زمينه به­ ويژه در مورد شبدرها بررسي­ هاي اندكي صورت گرفته است. هدف از انجام اين آزمايش، بررسي تاثير كشت مخلوط رقم ­هاي زودرس و ديررس شبدر ايراني بر عملكرد كمي وكيفي علوفه و تعيين بهترين ميزان بذر و نسبت اختلاط بذر آنها در منطقه كرج مي باشد.مواد و روش‎ها: به منظور ارزيابي تاثير كشت مخلوط درون گونه‌اي رقم­هاي زودرس(يك چين) و ديررس (چند چين) شبدر ايراني بر عملكرد كمي و كيفي علوفه، آزمايشي به صورت فاكتوريل در قالب طرح پايه بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار درموسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر كرج و به مدت دو سال زراعي(93 – 1392 و 94-1393) اجرا شد. تيمارهاي آزمايشي شامل نسبت اختلاط بذر در پنج سطح (100-0، 0-100، 50-50، 60-40 و 40-60 درصد) و ميزان بذر در سه سطح (10، 15 و 20 كيلو گرم بذر در هكتار) بود.نتايج و بحث: تجزيه مركب نشان داد اثرهاي اصلي سال، ميزان بذر و نسبت اختلاط بذر بر عملكرد علوفه تر و خشك و درصد پروتئيين در سطح احتمال يك درصد معني‌دار بود. برهمكنش ميزان بذر× نسبت اختلاط بذر تنها براي صفت درصد پروتئين علوفه در سطح احتمال يك درصد معني‌دار بود. ميزان بذر 15 كيلو گرم بذر در هكتار به همراه نسبت اختلاط60-40 (40 درصدكشت شبدر رقم چند چين+ 60 درصد شبدر رقم يك چين) بيشترين علوفه تر (19/68 تن در هكتار) و علوفه خشك ( 02/12 تن در هكتار ) را توليد كرد. كمترين عملكرد علوفه تر و خشك به ترتيب 52/42 و 18/5 تن در هكتار، مربوط به ميزان بذر10 كيلوگرم در هكتار و نسبت 100-0 (كشت خالص رقم يك چين) بود. نتايج تجزيه كيفي علوفه نشان داد كه بيشترين ميزان پروتئين (77/24 درصد) از ميزان بذر 10 كيلوگرم در هكتار و نسبت 0- 100 (كشت خالص رقم چند چين) به دست آمد. بيشترين نسبت برابري زمين براي علوفه خشك )85/2 =(LER از تركيب اختلاط 60-40 (40 درصد رقم چند چين+ 60 درصد رقم يك چين) به دست آمد. بيشترين نسبت برابري زمين براي درصد پروتئين علوفه )17/2 =(LER از نسبت 40-60 ( 60 درصد رقم چند چين+ 40 درصد رقم يك چين) و ميزان بذر 15 كيلوگرم بذر در هكتار به دست آمد و از اين مدل كشت مخلوط شبدر مي‌توان به عنوان يك راهكار بوم شناختي در افزايش توليد علوفه در نظام‌هاي زراعي مبتني بر كشت شبدر استفاده كرد.نتيجه­ گيري: نتايج اين تحقيق نشان داد رقم­هاي زودرس (يك چين) به علت سرعت رشد بالا و استفاده بهينه از منابع آب و خاك و توليد زيست­ توده (بيومس) بيشتر مي­توانند در كشت مخلوط با رقم­هاي ديررس (چند چين) توليد علوفه را در واحد زمان و مكان افزايش دهند. و از اين مدل مخلوط مي‌توان به عنوان يك راهكار بوم شناختي در افزايش توليد علوفه در نظام‌هاي زراعي مبتني بر كشت شبدر در كشور بهره برد.