طرز انوري در غزل‌ها و رباعي‌ها، با تكيه بر ويژگي‌هاي نحوي كلام

بسياري از صاحب‌نظران انوري را در غزل مبدع طريقه‌اي نو دانسته‌ و او را پيشرو و آغازگر راهي خوانده‌اند كه در عاشقانه‌هاي سعدي به اوج مي‌رسد، امّا پژوهندگان زبان در بحث از اين ابداع به مسائل نحوي كلام كمتر پرداخته‌اند. هدف اين مقاله دستيابي به درك و دريافتي سبك‌شناسانه از نحو غزليّات و رباعي‌هاي انوري است؛ چراكه اساساً با واكاوي ويژگي‌هاي نحوي زبان اوست كه مي‌توان دلايل سبك‌ساز­بودن وي را توضيح داد؛ شاعري كه بر نبوغي زباني دست دارد و از رفتاري كه با زبان در پيش گرفته، آگاه است. در اين بررسي‌ها خواهيم ديد كه بسامد فراوان وجه فعلي «گفتن» و تركيب‌هاي كنايي، به‌كارگيري بيش از دو فعل در يك بيت، پيوستگي معنايي دو مصراع، پنهان­ كردن عنصر تكرار با بازي‌هاي نحوي و بهره‌گيري از امكان تنوع ساخت در زبان، از عناصر مسلط و سبك‌ساز در غزليّات و رباعي‌هاي انوري است و نيز خواهيم ديد كه شاعر چگونه با نحوة استفاده از حروف اضافه درجهت شكل‌گيري فرديّت مستقل سبكي گام برمي‌دارد و اين نخستين گام، براي نخستين ­بار، همان بارقه‌اي است كه اين استفادة شگفت را در غزليّات نابغه‌اي چون سعدي شعله‌ور مي‌سازد.