تعامل مولوي با مخاطب در فيه‌ما‌فيه و مكتوبات

هر سخن در بافتي برون‌متني پديدار مي‌شود كه زبان‌شناسان نقش‌گرا به آن «بافت موقعيّت» مي‌گويند و در بلاغت اسلامي آن را «اقتضاي حال» ناميده‌اند. در نگاه نقش‌گرايان، كساني كه در كنش دوسويۀ سخن‌گفتن دخيل‌اند (گوينده و مخاطبان)، بخشي از بافت موقعيّت هستند. مؤلف سخن خود را خطاب به مخاطب مي‌گويد؛ حال هم مي‌تواند با او گفت و گو كند و او را نيز به‌ گونه‌اي در كلام شركت دهد، نظر خود را بگويد و نظر او را نيز جويا شود و هم مي‌تواند بدون آنكه مشاركت مخاطب را در گفت ­وگو برانگيزد، كاملاً يك‌سويه مطالبي را بيان كند و سخن را به پايان برساند. در اين مقاله اين پرسش را طرح كرده‌ايم كه مولوي در كلام واعظانۀ خود چه ‌تفاوت‌هاي زباني‌اي در مقايسه با كلام غير واعظانۀ خود بروز مي‌دهد. همچنين تغيير بافت و مخاطب در وعظ و غيروعظ، چه تأثيري بر سطح تعامل مولوي با مخاطب و همچنين در بروز نگرش شخصي مؤلف در كلام دارد؟ به اين منظور، مطابق نظريۀ نقش‌گراي هليدي، به بررسي عوامل مؤثر در شكل‌گيري فرانقش بين‌الافرادي دو متن از مولوي (فيه‌ما‌فيه واعظانه و مكتوبات غيرواعظانه) پرداخته و كاربرد فاعل‌ها، كاركردهاي تعاملي سخن و عناصر جهتي كلام را بررسي كرده‌ايم.