تشبيه قريب (مبتذل) و شيوه‌ هاي رفع ابتذال تشبيه (در كتب بيان مشهور فارسي)

هدف مقاله حاضر آن است كه پس از اثبات فقدان ارزش هنري تشبيهات قريب و لزوم رفع قرابت از آن‌ ها، با استناد به كتاب‌ هاي بيان فارسي از آغاز تا امروز، موجبات ابتذال و قرابت تشبيهات را بررسي كند و تشبيهاتي از قبيل مشروط و تفضيل و مضمر و معكوس و بليغ را كه در كتاب‌ هاي ياد شده براي رفع ابتذال از اين‌ گونه تشبيهات انديشيده شده، تجزيه و تحليل كند. در اين مسير، مؤلف نخست سابقه طرح موضوع را در كتب بيان فارسي نشان داده و سپس با روشن ساختن مفهوم تشبيه غريب و تشبيه قريب، اسباب قرابت تشبيه و وجوه غرابت تشبيه را با عناوين «غرابت اصلي و غرابت عارضي» بررسيده و آراي كتب بياني را درباره اين موضوع نقد كرده و در ادامه به تشريح جزئيات شگردهايي پرداخته كه تشبيهات را از ابتذال و قرابت رهايي مي‌ بخشند و به پندارخيزي و بلاغت آن‌ ها كمك مي‌ كنند و در تشريح هر كدام از روش‌ هاي يادشده، كوشيده‌ است تا ديدگاه‌ هاي كتب مرتبط را نقد كند و صحت و سقم آن‌ ها را بررسي كند و در پايان بحث، شگرد ناگفته ديگري را تحت عنوان «تشبيه مقيد» براي رفع ابتذال تشبيه پيشنهاد داده‌ است.