تأثير قطع آبياري در مرحله گلدهي و محلول‌پاشي اسپرميدين بر كميت و كيفيت اسانس سه توده‏ زيره سبز (Cuminum cyminum L.)

به منظور بررسي تأثير قطع آبياري در مرحله گلدهي و محلول‌پاشي با اسپرميدين بر درصد، عملكرد و ميزان تركيبات اسانس توده‏هاي مختلف زيره¬سبز (Cuminum cyminum L.) آزمايشي به صورت طرح كرت‌هاي دوبار خرد شده بر پايه طرح بلوك¬هاي كامل تصادفي با سه تكرار در مزرعه تحقيقاتي دانشگاه شهيد باهنر كرمان در سال زراعي ۹۳-۱۳۹۲ اجرا شد. تيمارهاي آزمايشي شامل آبياري در دو سطح (۱- آبياري كامل و ۲- قطع آبياري در شروع مرحله گلدهي) به عنوان فاكتور اصلي، محلول‌پاشي اسپرميدين در سه سطح (صفر، يك و دو ميلي¬مولار) به عنوان فاكتور فرعي و اكوتيپ زيره در سه سطح (۱- كرمان، ۲- خراسان و ۳- اصفهان) به عنوان فاكتور فرعي فرعي بود. در اين پژوهش، درصد، عملكرد و تركيبات موجود در اسانس زيره‌سبز مورد بررسي قرار گرفت. نتايج نشان داد كه درصد و عملكرد اسانس به طور معني‌داري تحت تأثير تيمارهاي آبياري و توده‌هاي مختلف زيره‌سبز قرار گرفت ولي محلول‌پاشي اسپرميدين تأثير معني‌داري بر اين صفات نداشت. تيمار قطع آبياري باعث افزايش درصد و كاهش عملكرد اسانس نسبت به شرايط آبياري كامل شد. نتايج حاكي از تأثيرپذيري بيشتر عملكرد اسانس از عملكرد دانه نسبت به درصد اسانس بود. هر دو صفت درصد و عملكرد اسانس در توده‌هاي كرمان و خراسان به طور معني‌داري بيشتر از توده اصفهان بود. بيشترين ميزان اسانس (14/92كيلوگرم در هكتار) در تيمار محلول‌پاشي يك ميلي¬مولار و براي توده خراسان حاصل شد و كمترين ميزان اين صفت (۸۷/۶ كيلوگرم در هكتار) در تيمار عدم محلول‌پاشي براي توده اصفهان به دست آمد. تركيبات β-Pinene، p-Cymene، γ-Terpinene، Cuminaldehyde، p-Mentha-۱,۴-dien-۷-ol و ɣ-Terpinene-۷-al بخش اصلي اجزاء اسانس را در توده‌هاي مختلف زيره‌سبز شامل شدند. در دو توده كرمان (29/30درصد) و خراسان (32/70درصد) تركيب Cuminaldehyde و در توده اصفهان تركيب ɣ-Terpinene-۷-al (23/40درصد) بيشترين درصد را در بين كل اجزاء اسانس به خود اختصاص دادند. به طور كلي، دو توده كرمان و خراسان از نظر تركيبات اسانس شباهت بيشتري نشان دادند.