معرفت الله در نهج البلاغه

Knowledge of Allah in Nahj al-Balagha

شناخت خداوند و اطلاع از اوصاف خداوند به اندازة توان بشري يكي از اموري است كه در آموزه هاي ديني سفارش شده است و خداوند نيز راههايي را براي شناخت خود قرار داده است؛ بنابراين براي انسان قابليت معرفت الهي وجود دارد و حتي از جايگاه بلندي هم در معرفت ديني برخوردار است. شناخت خداوند به دو گونة حصولي و حضوري قابل تصوير است. انسان ميتواند نسبت به ذات و صفات خداوند، شناخت حضوري داشته باشد؛ اما علم حصولي، انسان را به ذات خداوند رهنمون نميشود و از سويي شناخت محدود خدا، نيازمند ابزاري است و قلمرو هر يك از اين ابزارها هم محدود است. پژوهش حاضر درصدد است كه با روش توصيفي-تحليلي به بررسي مفهوم معرفت الله، جايگاه شناخت خداوند در معرفت ديني، اقسام معرفت الله، ميزان توانايي ابزار شناخت حصولي اعمّ از حسّ، عقل محض، تجربه و نقل در معرفتالله، محدوده دسترسي انسان به شناخت خداوند، علت عدم معرفت انسان به كنه ذات خداوند، كمال شناخت خداوند و وظيفه انسان در برابر شناخت خدا و عظمت او از ديدگاه امام علي(ع) در نهج البلاغه بپردازد. نتايج پژوهش نشان ميدهد كه خداشناسى فطرى به صورت تشكيكي براي انسانها وجود دارد. علم حصولي نيز به دليل محدود بودن ابزار حس، عقل، تجربه و نقل محدود است و نميتوان با هستي محدود به كنه ذات و صفات نامحدود خدا رسيد. كمال معرفت، تصديق خداست. وظيفة انسان بعد از حصول معرفت، طاعت خدا، خشيت از كيفر، شفقت از خشم و بزرگ نشمردن خود در برابر عظمت حق است.

Being aware of Allah’s essence and attributes، as much as possible for human beings، is one of the things which is emphasized in religious texts and Allah has put some ways for us to know him، there is the possibility of the knowledge of Allah for humans and even it has a high level in religious knowledge. Knowledge of Allah can be reached from intuitive and scientific ways. Man can have an intuitive knowledge about Allah’s essence and attributes، and acquired knowledge about Allah does not lead man to Allah’s essence and on the other hand، knowledge of Allah needs a tool and the scope of each tool is limited. The present study investigates the following issues in a descriptive-analytical method. These issues are the concept of knowledge of Allah، the role of knowledge of Allah in religious knowledge، different kinds of knowledge of Allah، the ability of acquired knowledge tool in knowledge of Allah، the access scope of human beings to knowledge of Allah، the reasons of Allah’s essence ignorance by human beings، the perfection of knowledge of Allah and human beings’ duty toward knowledge of Allah and also the greatness of Allah based on Nahj al-Balagha.