تحليل عوامل موثر بر به‌كارگيري عمليات حفاظت از مراتع در استان خراسان رضوي شهرستان بردسكن

Analysis of affecting Factors on the Rangeland Conservation in Khorasan razavi province, Bardaskan township

اكوسيستم‌هاي خشك و بياباني بخش اعظم سرزمين ايران را در بر گرفته است. اين مناطق، مورد بهره‌برداري جوامع محلي منطقه قرار مي‌گيرند؛ ازاين‌رو با توجه به اهميت حفظ و توسعه اكوسيستم‌هاي طبيعي مناطق خشك و بياباني، پژوهش حاضر با هدف بررسي عوامل موثر بر به‌كارگيري اقدامات حفاظت از مراتع از سوي بهره‌برداران، با استفاده از تركيبي از روش‌هاي پيمايش و مطالعه موردي در مراتع خشك و بياباني شهرستان بردسكن انجام گرفت. جمع‌آوري داده‌ها از طريق بررسي اسناد، گروه‌هاي متمركز، مصاحبه‌هاي نيمه‌ساختاريافته و مصاحبه‌هاي ساختاريافته از طريق پرسشنامه، با نمونه‌اي تصادفي متشكل از 222 بهره‌بردار در شهرستان بردسكن كه به روش نمونه‌گيري چندمرحله‌اي انتخاب‌ شده بودند صورت گرفت؛ و درنهايت داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار Spss تجزيه و تحليل شد. يافته‌ها نشان داد دانش بهر‌ه‌برداران درباره نقش، اهميت و عوامل موثر بر تخريب مراتع نسبتاً بالا بود، ولي اقدام آن‌ها درخصوص عمليات مكانيكي در حد كم گزارش شد. همچنين نتايج نشان داد اقدام آن‌ها در زمينه عمليات بيولوژيك و مديريت چرا با اجراي طرح‌هاي مرتع‌داري همراه با تعامل بهره‌برداران با نهادهاي بيروني، شركت در دوره‌هاي ترويجي، افزايش تحصيلات و افزايش سطح اراضي زراعي و باغي رابطه مثبت و معني‌داري دارد. همچنين براساس تحليل مسير، 37 درصد تغييرات اقدام بهره‌برداران در مورد حفاظت از مراتع، به‌وسيله متغيرهاي اقدامات اصلاحي/احيايي مراتع، دانش افراد در مورد اقدامات حفاظتي، روابط با كارشناسان منابع طبيعي، تحصيلات و تعداد دوره‌هايي كه فرد شركت كرده بود، تبيين مي‌شد. مي‌توان نتيجه گرفت فعاليت‌هاي آموزشي و روابط با كارشناسان مي‌تواند در افزايش دانش بهره‌برداران و اقدام بيشتر و پايداري بهره‌برداري از مراتع تاثيرگذار باشد.

Arid ecosystems and deserts cover much of the Iran’s land. These areas are exploited by local communities. Considering the importance of the conservation and development of natural ecosystems in the arid regions, a study was done to assess factors influencing usage of rangeland conservation practices by exploiters through combination of survey methods and case study in arid rangeland of Bardaskan County. Data were collected using existing documents, focus groups, semi-structured and structured interviews by questionnaires filled by 222 rural exploiters chosen through a randomized multi stage sampling technique. Finally, data were analyzed using SPSS software for Windows. Findings shows that exploiters have a vast knowledge regarding the role, importance and affecting factors on rangeland degradation but their actions about mechanical operations are in a low level. The results also showed that exploiters action in the field of biological and grazing management operations have significant positive relationship with the implementation of rangeland management plans, interaction with external organizations, participating in the extension courses, increasing education and increasing levels of farm and garden area. Based on path analysis, 37% changes of farmers actions regarding the rangeland conservation explained by variables of restoration actions, the knowledge regarding the conservation operations, interaction with external institutions, education, number of taken courses. It can be concluded that educational activities and interaction with external institutions can be effective in increasing exploiters’ knowledge, their actions and sustainable exploitation of rangelands.