انگاره‌اي نو براي تاريخ استعاره

استعاره از مهمترين صورخيال در بلاغت اسلامي و در عين حال يكي از مناقشه ‌برانگيزترين مباحث آن است. امروز به دلايلي نيازمند بازخواني بلاغت اسلامي و بويژه سير تكامل نظريه استعاره هستيم. در اين راه با مشكلاتي از قبيل تركيبي‌بودن مفهوم استعاره، تعدّد و گوناگوني تعاريف آن در تاريخ بلاغت، مشخّص نبودن مرزبندي دقيق آن با برخي صور خيال در ادواري از تكامل نظريّه استعاره و تطوّر غيرخطي مفهوم آن در تاريخ روبه‌روييم. در اين نوشته كوشيده‌ايم با در نظرداشتن مشكلات يادشده، انگاره‌اي نو براي تكامل نظريه استعاره پيشنهاد كنيم و مبنايي نظري براي نگارش تاريخ استعاره بيابيم. در انگاره پيشنهادي، مفهوم تركيبي استعاره به سه تلقّي «عربي»، «يوناني» و «جرجاني» تفكيك مي‌شود و هريك از اين تلقّي‌ها در روايتي مستقل از منظر تاريخي بررسي مي‌شود. سپس در گزارشي نهايي، تكامل «استعاره اسلامي» را كه حاصل سنتز و تعامل اين سه تلقّي است، روايت مي‌كنيم. اين نوشته در حكم طرحي نظري براي نگارش تاريخ استعاره در بلاغت اسلامي است.