ارزيابي خطر بيابان‌زايي با استفاده از مدل MICD (منطقه موردمطالعه: حوزه آبخيز تالاب كجي نهبندان استان خراسان جنوبي)

Hazard assessment of desertification using the MICD model: a case study of Kaji pond watershed in Nehbandan, Iran

بيابان‌زايي نتيجه فرايندهاي مهمي همچون تغييرات اقليمي و فعاليت‌هاي انساني است. مناطق خشك و نيمه‌خشك، سطح وسيعي (85 درصد) از كشور را دربرمي‌گيرد؛ ارزيابي خطر و تهيه نقشه شدت بيابان‌زايي همواره يكي از ابزارهاي برنامه‌ريزان براي مديريت مناطق بياباني بوده است. در اين پژوهش، كارايي مدل MICD در ارزيابي خطر بيابان‌زايي حوزه آبخيز تالاب كجي نهبندان در استان خراسان جنوبي بررسي شد. بدين منظور ابتدا به‌كمك مطالعات پايه، نقشه كوچك‌ترين واحدهاي همگن بياباني تهيه و سپس در هر واحد، اقدام به امتيازدهي و ارزيابي خطر بيابان‌زايي گرديد. براساس نتايج به‌دست‌آمده، خطر بيابان‌زايي در منطقه موردمطالعه به 5 كلاس آرام (I)، كم (II)، متوسط (III)، زياد (IV) و شديد (V) تقسيم شد كه كلاس شديد (V) با 54/1 درصد، بيشترين سطح از مساحت منطقه موردمطالعه و كلاس كم (II) با 3 درصد كمترين درصد از مساحت منطقه موردمطالعه را به خود اختصاص داد. بيشترين امتياز مربوط به رخساره تپه ماسه‌اي فعال به ارزش عددي 25 و كلاس كيفي شديد و كمترين امتياز به رخساره برون‌زدگي سنگي و درياچه كويري به ارزش عددي 3 و كلاس كيفي كم تعلق گرفت.

Desertification is the result of a series of important processes. Among them, climate change and human activity are the most important. Arid and semi-arid regions cover a vast area of Iran (85%). The hazard assessment of desertification and preparation of desertification intensity maps are key tools for management of desert regions. This research assessed the efficiency of the MICD model for hazard assessment of desertification in the study area of Kaji pond, located in the Nehbandan region of South Khorasan province. The results of baseline studies conducted in the area were used to prepare a map of the smallest desert homogenous units and then score and assess the hazard of desertification in each unit. The results showed that desertification hazard in the study area fell into five classes: slow (I), low (II), medium (III), high (IV) and severe (V). The severe class covered the largest part of the area under study (54.1%) and the low class (II) covered the smallest area (3%). The highest score was assigned to active sand dunes with a value of 25 in the severe class (V). The lowest score was assigned to rocky protrusions and desert lakes with a value of 3 in the low class (II).