تقرير حكيم ميرداماد از نظريۀ اختيار انسان

حكيم ميرداماد در تبيين فاعليت الهي و چگونگي انتساب فعل به انسان ميان فاعل مختار و جاعل كه به فاعل و فعل، وجود بخشيده، تمايز قائل مي‌شود و فاعل را در طول جاعل تام فعل مي‌داند. درواقع اختيار فاعل مباشر فعل، موجب تمام شدن سلسلۀ علل مي‌شود و درنتيجه از نظر عرفي، لغوي و اصطلاحي، فعل بدو استناد مي‌يابد؛ با وجود اين، فاعل مباشر، جاعل فعل خود نيست؛ همان‌گونه كه جاعل خودش نيست. قدرت، شوق، اراده و تمام هستي انسان كه از علل ظهور فعل‌اند، در نظام طولي تحت قدرت و سيطرۀ جاعل و علت كل (خدا) هستند.