بررسي مواجهه آيت‌الله هاشمي رفسنجاني با ابژه آمريكا در دوره سازندگي از منظر تحليل گفتمان

Assessment of Ayatollah Hashemi Rafsanjani’s Exposure to the America Object in the Course of Development from the Perspective of Discourse Analysis

جهان محصول گفتمان‌ها است و گفتمان‌ها قدرت دارند. اين قدرت آنان را قادر مي‌سازد كه موضوعي سياسي يا اجتماعي را برجسته‌ كرده يا به حاشيه برانند. همچنين اين قدرت به آنان امكان مي‌دهد در منازعات سياسي-اجتماعي، يك هژموني ايجاد كنند يا حتي ساختارشكن شوند و خلاصه اينكه در عين اسطوره‌سازي،‌ هويت‌سازي نيز كنند. مقاله حاضر به بررسي ابژه آمريكا در گفتمان سياست خارجي دوره سازندگي پرداخته است و اين كه هاشمي رفسنجاني به عنوان رئيس جمهوري وقت ايران، در مواجهه با آمريكا، چه گفتماني داشته است. روش پژوهشي به كار رفته در اين مقاله،‌ تحليل گفتمان است. يافته‌هاي پژوهش مورد نيز حاكي از آن است كه سطح خصومت گفتمان آقاي هاشمي‌رفسنجاني در مواجهه با آمريكا، طرد راديكال نيست و در سطح رقابت مطرح است. از ديگر يافته‌هاي اين پژوهش آن است كه دال‌هاي حسن‌نيت در برابر حسن‌نيت و همچنين رفتار منطقي‌داشتن، به عنوان دال‌هاي اصلي گفتمان آقاي هاشمي ‌رفسنجاني در مواجهه با آمريكا، مطرح هستند و دال‌ها و عناصر ديگري نظير فقدان ‌اعتماد و صميميت، پيرامون اين دال‌ها، مفصل‌بندي شده‌اند. در همين راستا است كه آيت‌الله هاشمي رفسنجاني‌ ، همكاري‌هاي اقتصادي را با آمريكا مطرح مي‌كند و اين سياستي است كه كاملا منطبق بر عمل‌گرايي اقتصادي او به عنوان يكي از اصول گفتمانش مي‌باشد. با وجود اين، با بررسي متون مرتبط با سخنراني‌ها و اظهارات رئيس ‌جمهوري وقت ايران مشخص شده كه او اگرچه تلاش ‌كرد تا رويكردي تعامل‌مدارانه و مبتني بر حسن‌نيت با غرب/آمريكا داشته باشد اما نتوانست موفقيتي در اين زمينه كسب كند زيرا برخي اقدامات آمريكا مانع اصلي در اين خصوص را به وجود آورد.