انگيزه‌ها و شيوه‌هاي دشوار سازي در سروده‌هاي علي معلم دامغاني

دشوارسازي (difficult making) يكي از هنرسازه‌‏ها (device) يا شگردهاي رايج در ادبيات است كه در شعر علي معلم دامغاني بسيار برجسته شده و در جايگاه وجه غالب نشسته است؛ يعني عنصر تعيين‌كننده‌اي كه بر عمدۀ مسائل زباني، بلاغي و محتوايي شعر او سايه انداخته است. در شعر انقلاب، معلم از برترين مصاديق دشوار‌گويي است كه شعرش در عين دشواري، با اقبال و شهرت نسبي مواجه شده است. اين امر باعث شده كه شعر معلم بارها مورد توجه محققان قرار بگيرد و از ديگر سو، شعرا رغبت يا توانايي تقليد شيوۀ او را نداشته باشند و شيوۀ او به جريان شعري تبديل نشود. در جستار حاضر شيوه‌هاي دشوارسازيِ معلم در حوزۀ اين علوم ادبي بررسي ميشود: دستور زبان (سطح صرفي و سطح نحوي)، معاني (تغيير بافتار و ايجاز)، بيان (دورخيالي و كنايه)، بديع معنوي (بينامتنيت: تضمين، تلميح و اشاره). غير از اسباب و راهكارهاي دشوارسازي، انگيزه‌هاي دشوارزباني نيز بررسي شده‌اند. شواهد نشان ميدهند كه ميل به تمايز و تشخص زباني و در پاره‌اي موارد عدم درك عميق و درازمدت از محتواي به نظم درآمده، اصليترين انگيزه‌هاي دشوارزباني معلم باشند.