ردي از دريدا در اشعار انتقادي زباني شيخ محمود شبستري

در مقالهٔ حاضر، كوشش گرديده ديدگاه هاي زباني دو انديشمند مشهور يعني شيخ محمود شبستري و ژاك دريدا به خوانندگان معرفي شود. روش و رويكرد اين مقاله، بر اساس ديدگاه دريدا دربارهٔ ساختار زدايي است. گرچه در نخستين نگاه ممكن است تطبيق اين دو انديشمند، كه در زمان، مكان، و فرهنگ كاملاً متفاوت زيسته اند، كاري غيرقابل تصور به نظر برسد، امّا با اشاراتي به انديشه هاي زباني آنها، اين حقيقت آشكار مي شود كه اين دو متفكر آن قدر كه تصور مي شد از هم دور نيستند، بلكه در بعضي از موارد ديدگاه هاي مشترك و شبيه به هم دارند. در آغاز، برخي از مهمترين انديشه ها و گفته هاي شبستري در گلشن راز در رابطه با موضوع زبان تبيين مي گردد. سپس با تشريح مفهوم ساختار زدائي دريدا و نقش آن در ايجاد نگرش جديد در مفهوم زبان، زمينه براي پيوند انديشه هاي زباني وي با شبستري مهيا مي شود. در طول خوانش مقاله، خواهيد ديد كه چگونه دريدا و شبستري به بعضي از پرسش هاي زباني پاسخ داده، و با نقد ديدگاه هاي زباني رايج زمان خود، روشي نو ايجاد مي كنند. يكي از مهمترين پرسش ها، اصل بودن گفتار و فرع شدن نوشتار، به عبارت ديگر، شفافيت گفتار و عدم شفافيت نوشتار براي انتقال معنا مي باشد. شبستري و دريدا معتقدند گفتار، همچون نوشتار، از كارايي كافي براي انتقال معاني و حقايق برخوردار نيست. پرسشي ديگري كه مطرح مي شود، دربارهٔ چگونه به تعويق افتادن معنا در نوشتار است. از نظر دريدا و شبستري، شرايطي در متن در حال رخ دادن است كه به موجب آن معنا از يك دال به دال ديگر هدايت شده و در رسيدن به مدلول قطعي در تكاپو باقي مي ماند. پرسش آخر، دربارهٔ خصوصيت دو پهلو زبان است كه به سبب آن، دو رويكرد عام يا خاصش موجود در متن، با توجه به تفاوت در مرتبهٔ فكري نويسنده و خواننده، زمينه ساز توليد بي حد و نصاب معاني مي شوند.