سير تحول و تكامل فقه سياسي در ادوار تطور فقه سياسي شيعه

پژوهش پيرامون تاريخ فقه سياسي با رويكردهاي متعددي امكان پذير است. محور قرار دادن تحولات سياسي و اجتماعي در تاريخ فقه سياسي، رويكرد برگزيده اين پژوهش است. براساس اين رويكرد، تاريخ فقه سياسي در يك سير تكاملي به چهار دوره تكوين، تدوين، تثبيت و تحقق تقسيم گرديده است. در دوره تكوين شاهد مباني فقهي «فقه النبي»، «فقه الخلافة» و «فقه الامامة» مي باشيم. مهم ترين ويژگي دوره تدوين، اقدامات هويتي علماي شيعه در تدوين كتب و حفظ تراث تشيع بوده و كارويژه غالب فقه سياسي در اين دوره «گزاره سياسي» است. دوره تثبيت، دوره حضور فقه سياسي شيعه از حاشيه به متن تحولات سياسي مي باشد. ورود جريان فقاهت، نفوذ اجتماعي آن و در نهايت تقابل اين جريان با مدل سلطنت، كارويژه فقه سياسي را از گزاره سياسي به «تئوري سياسي» تبديل مي نمايد. فقه سياسي در دوره چهارم، از ساحت تئوري خارج و به ساحت «نظام سياسي» ورود مي نمايد. در اين مدل فقيه از متن تحولات به رأس هرم قدرت سياسي مي نشيند.