تفاوت هاي زيست محيطي و ساختار شهري فسطاط و قاهره

فسطاط نخستين پايتخت اسلامي مصر است كه در فاصله سال‌هاي 17 تا 20 هجري در كنار باب اليون با افراشته شدن چادرهاي نظاميان فاتح مصر بنا نهاده شد. اين كهن‌شهر اسلامي كه ماهيت نظامي آن تا ساليان متمادي بر ساختارهاي شهري‌اش سايه افكنده بود، به‌عنوان نخستين شهر اسلامي مصر مقر دارالحكومه و دارالاماره امراي مسلمان شد. تعجيل در انتخاب محل ساخت شهر و نيز ناآشنايي فاتحان مسلمان با فنون شهرسازي موجب شد تا فسطاط نتواند به‌عنوان شهري پايدار در تاريخ مصر مطرح شود، زيرا پس از ساخت قاهره معزيه در فاصله سال هاي 358- 362 ق به‌سرعت در شكوه آن مستحيل شد و به‌صورت يكي از محلات قديم مصر در كنار پايتخت نوبنياد فاطميان به حيات خود ادامه داد. اينكه چرا فسطاط نتوانست در برابر قاهره معزيه موقعيت شهري خود را حفظ نمايد به عوامل متعددي بسته است، اما عوامل ناكارآمدي زيست‌محيطي و عدم اتقان فضاي كالبدي يا ساختار شهري آن موضوعي است كه از حيطه پژوهش‌هاي متأخر بازمانده است. آنچه مقرر است اين پژوهش متكي بر روش توصيفي با گردآوري اطلاعات از منابع تاريخي با روش تحليلي استنتاجي به يافتن پاسخ آن نائل آيد، طرح اين پرسش اصلي است كه علل تفاوت‌هاي زيست‌محيطي دو شهر فسطاط و قاهره معزيه به‌عنوان دو پايتخت همجوار در چيست؟ دستاورد پژوهش نشان داد كه علت تفاوت‌هاي زيست‌محيطي و بدي اقليم و آب‌وهواي نامناسب و بيماري‌خيز فسطاط در موقعيت جغرافيايي و فضاي كالبدي نامناسب آن ناشي از برخي عوامل ثابت و متغير بوده است كه در نهايت به مانايي قاهره پايتخت خلافت شيعي فاطميان و به تزلزل و ناكارآمدي فسطاط به‌عنوان شهري دائمي و مستحيل شدن آن در جغرافياي كلانشهر قاهره انجاميد.