تصوير گري براق در هنر سفالگري ونگارگري دوره اسلامي با تاكيد بر معراج پيامبر (ص)

Boragh illustration in the art of pottery and miniatures in Islamic period with emphasis on of Mi'raj of the Prophet

معراج پيامبر اكرم (ص) همواره موردتوجه هنرمندان بوده و موجب پديد آمدن آثار متعددي در عرصه‌هاي مختلف هنري همچون؛ نگارگري و سفالگري شده است. بنابر آيات قرآن كريم، شبي در مكه، جبرئيل بر پيامبر اكرم (ص) نازل مي‌شود و پيامبر را به بيت‌المقدس فرامي‌خواند (آيه اول سوره اسرا و آيه 18 سوره نجم). پيامبر سوار بر مَركبي به نام بُراق مي‌شود و سفر روحاني خود را آغاز مي‌كند. در سده هفتم هجري قمري و در عهد ايلخاني، چالش‌هاي مذهبي موجب شد تا تصويرسازي روايات قرآني، به‌ويژه موضوعاتي كه در ارتباط وقايع زندگي پيامبر اسلام است، موردتوجه قرار گيرد. يكي از اين نقوش تزييني، نقش اسفنكس‌ها در كنار درخت زندگي است. اين نقوش به‌عنوان كهن‌الگو در فرهنگ ايران باستان و ميان‌رودان، بستر مناسبي براي وصف روايت فرازميني معراج، از نگاه هنرمندان نگارگر و سفالگر، فراهم آورد. هدف اين مقاله مطالعه و شناخت دقيق نقش نمادين بُراق و درخت سدره‌المنتهي بر روي سفالينه‌هاي دوره اسلامي و مقايسه آن با نمونه‌هاي نگارگري است. همچنين در ادامه فرايند اين پژوهش به چرايي انتخاب موجود اساطيري اِسفَنكس به‌عنوان مركب پيامبر پرداخته مي‌شود. روش انجام اين پژوهش، تاريخي و توصيفي- تطبيقي و شيوه گردآوري، به‌صورت كتابخانه‌اي و ميداني است. نتايج پژوهش، بيانگر آن است كه واقعه معراج، واقعه‌اي فرازميني است؛ بنابراين هنرمندان، نقوش اِسفَنكسي را كه هم موجودي اسطوره‌اي و هم در ارتباط با علم نجوم بوده به‌عنوان مركب پيامبر در سفر روحاني ايشان در نظر گرفته‌اند.

Mi'raj event is a great prophet that has always attracted artists and therefore has artistic effects in many different fields such as, Miniature and pottery emerged. According to Quran Karim, in one night in Makkah, Gabriel is sent down to the Prophet and the Prophet calls Jerusalem. Prophet riding on a horse is called Boragh and so begins his spiritualjourney. The story of Mi'raj the Prophet is a common theme in the art of miniature. In the seventh century AH era Tl~anid religious challenges led to the Qur'anic narrative illustration, especially issues associated with the era of the Prophet's life, to be considered. One of the decorative motifs is the Asfnks motif, along with the tree of life. This motif as an archetype, the culture of ancient Persia and Mesopotamia suitable for a narrative description of Mi'raj, the visibility was miniaturists. Purpose of this paper was to study and knowledge the role of symbolic Boragh and Sdrh Almnthy tree on Islamic pottery and comparison with samples from the miniature. In continue of this study was chosen because of the mythological horse Asfnks as the Prophet, are discussed. The methods were used in this study is the historical and descriptive -matching and Collection practices and gathering information was according to the library and field methods. The results were indicated that Mi'raj is an extraterrestrial event, therefore, artists, designs Asfnks, mythological creature who is well connected with astronomy, as a horse the Prophet in his spiritual journey of, have been intended.