تاثير توسعه شهري بر افزايش دبي پيك جريان و خسارت ناشي از آن (مطالعه موردي: منطقه 22 تهران)

Impact of Urbanization Development on Increase in Peak Flow Discharges and Flood Damages in the Last Half Century Using RS and GIS (Case Study: Tehran Region 22)

تغيير كاربري اراضي و توسعه شهري منجر به پيدايش مشكلات فزاينده اي در هيدرولوژي شهري شده و در اكثر موارد افزايش دبي پيك و حجم سيلاب را به همراه داشته است. منطقه 22، يكي از بزرگترين مناطق شهري تهران است كه در مجاورت دو حوضه آبخيز كن و ورديج قرار دارد. افزايش سريع روند شهرسازي و توسعه سطوح نفوذ ناپذير، خطر وقوع سيل در منطقه را دوچندان كرده است. در اين تحقيق ابتدا با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي(GIS) و با كمك تصوير(ETM) ماهواره لندست نقشه ها و اطلاعات لازم تهيه و سپس ميزان دبي حداكثر جريان با سه روش توزيع آماري، شماره منحني(SCS) و استدلالي برآورد گرديد و در نهايت نقش توسعه شهري در افزايش ميزان دبي حداكثر مورد بررسي قرار گرفت. همچنين به منظور تخمين خسارت سيل در 50 سال اخير، آمار وقوع سيل از سازمان جنگل ها و مراتع اخذ و با تهيه پرسشنامه، خسارت ناشي از اين پديده به قيمت امروز نرخ گذاري گرديد. مقايسه نتايج حاصل از دبي پيك حوضه شهري منطقه 22 و حوضه آبخيز كن نشان مي دهد كه در دوره بازگشت 2 سال، دبي اوج سيل در حوضه شهري 6/2 برابر حوضه كن بوده و در دوره بازگشت 5 سال اين نسبت 1/55 برابر و دوره بازگشت 10 سال به 1/11 برابر رسيده است. اين نتيجه نشان مي دهد شهر سازي و افزايش سطوح نفوذ ناپذير پتانسيل نفوذ را كاهش و دبي پيك جريان و حجم سيلاب را افزايش داده است و نكته حائز اهميت اينكه حساسيت سيل هاي كوچك در منطقه بيشتر از سيل هاي بزرگ مي باشد. همچنين مطالعه 6 سيل اتفاق افتاده در منطقه طي 50 سال اخير، حاكي از خسارت 715/500/000 ميليون توماني اين پديده مي باشد. با توجه به مجموع خسارات سيل و همچنين نياز منطقه به ايجاد فضاي سبز جديد و مشكل كمبود آب، مي توان با ارائه يك راهكار مديريتي از رواناب حاصل از اين سيلاب ها جهت تامين آب، در فضاي سبز شهري استفاده نمود.