حديث قرب نوافل، مفهوم‌شناسي و كاربرد آن در تفسير تسنيم

Hadith of Proximity in Supererogation, its Conceptology and Application in Tafsīr-i Tasnīm

از برجسته‌ترین جلوه‌های عرفانی تفسیر تسنیم، استناد مكرّر مفسر به حدیث قدسی «قرب نوافل» است؛ این حدیث كه در بین عارفان و اهل معنا بسیار مشهور است، بر این معنا تكیه دارد كه انسان در اثر انجام نوافل، محبوب خدا شده و در نتیجه، پروردگار متعال مجاری ادراكی و تحریكی او را بر عهده می‌گیرد. این پژوهش از طریق بررسی مهم‌ترین موارد استناد مفسر به حدیث مزبور و مقایسه با نوع استناد دیگر تفاسیر به‌ویژه تفاسیر عرفانی، بر آن است تا جایگاه ویژه و بدیع آن را در تسنیم به عنوان یكی از مهم‌ترین جلوه‌های روایی و عرفانی آن نشان دهد؛ جلوه‌ای كه مبانی عرفان اسلامی در آن با تكیه بر سنت صحیح ارائه شده است. شرح دقیق مراد آیات، حلّ معضلات تفسیری و پاسخ به برخی از شبهات مربوط به عصمت انبیا و ائمه علیهم السلام به استناد حدیث قرب نوافل، از مصادیق كاربرد این حدیث در تفسیر تسنیم است.

One of the most eminent mystical manifestations of Tafsīr-i Tasnīm is its frequent reference to the Divine hadith of qurb-i nawāfil (proximity in supererogation). Very popular among the mystics and people of spirit, this hadith is based on the concept that man is loved by God as a result of performing supererogatory acts and thereby the Exalted God undertakes his perceptive and motive channels. Through study of the most important instances of the interpreter’s reference to the above-mentioned hadith and comparing it with another kind of the reference of the interpretations, especially the mystical interpretations, this research is intended to show its sublime status in Tasnīm as one of its most significant narrational and mystical manifestations; a manifestation in which the Islamic mystical principles presented on the basis of sound tradition. Accurate explanation of the verses’ intentions, solution to the exegetical complexities, and response to some of the misconceptions concerning the infallibility of the Prophets and Imams (peace be upon them) by invoking the hadith of qurb-i nawāfil are among the instances of the application of this hadith in Tafsīr-i Tasnīm.