بررسي فقهي قاعدۀ ارشاد جاهل

Jurisprudential study of the rule of guiding the ignorant

بر اساس قاعدۀ ارشاد، واجب است فرد جاهل در اصول دین، عقاید و معارف الهی و احكام شرعی هدایت شود. از نظر علما ارشاد جاهل به احكام شرعی واجب است و برای اثبات آن به آیاتی نظیر آیۀ شریفۀ نفر و سؤال و روایات كثیری استناد شده است. ولیكن در وجوب ارشاد به موضوعات، بین فقها اختلاف هست و اكثراً معتقدند كه اقتضای ادلۀ قاعدۀ ارشاد، وجوب ارشاد در جهل به حكم است و دلیلی بر وجوب ارشاد در موضوعات وجود ندارد و حتی برخی در صورت اذیت شدن جاهل بر اثر اعلام یا افتادن در عسر و حرج آن را حرام دانسته‌اند. اما ارشاد در موضوعات مهمی مانند جان و ناموس، از این حكم مستثنا شده و ارشاد در آنها واجب است. همچنین نسبت قاعدۀ «ارشاد» با قاعدۀ «وجوب اعلام الجاهل فیما یعطی» عموم و خصوص مطلق بوده و با وجود تشابهاتی نظیر حكم تكلیفی وجوب، نسبت آن با «امر به معروف و نهی از منكر» به‌دلیل اختلاف آنها در موضوع تباین است.

obstract Based on the Rule of Guidance, it is necessary to guide anyone who is ignorant of religious principles, divine insights and religious orders. This takes the form of what is normally known as as Education and Promotion. In the view point of clerics, Holy Verses such as نفر and سوال and many other Hadith furnish evidence for the necessity of providing guidance to anyone ignorant of religious orders; however, there are disagreements among fuqaha as to the necessity of guiding an ignorant about the issues. Many of them argue that the essence of the Rule of Guidance is providing guidance about the ignorance of the orders and there are no reasons whatsoever for providing such guidance for religious issues. There are even some jurists who forbid providing guidance to an ignorant in case he/she is bothered or falls into hardship unless the issue has to do with the life or dignity of other human beings.