الگوي پراكنش تيره پيچك در ايران: الويت‌هاي حفاظتي*

Distribution patterns of Convolvulaceae in Iran: priorities for conservation

ارزيابي الويت‌ها مهم‌ترين اقدام در برنامه‌هاي حفاظتي محسوب مي‌شود. تهيه نقشه تنوع و الگوهاي انتشار به صورت متداولي در پايه‌ريزي الويت‌ها در مقياس‌هاي متنوع به كار گرفته شده است. تيره پيچك در مفهوم محدود شده نمايانگر يك الگوي انتشار جهان‌وطن متشكل از اشكال متنوع زيستي و مشتمل بر 50-60 جنس از 1700-1600 گونه مي‌باشند. تا كنون، مراكز تنوع و انتشار اين تيره در مقياس ايران و آسيا كمتر مورد توجه قرار گرفته است. اين مطالعه بيانگر دقيق الگوهاي انتشار و الويت‌هاي حفاظتي در قالب زيستگاهي و گونه‌اي در تيره مذكور در كشور مي‌باشد. گونه‌هاي در معرض تهديد اين تيره در ايران 4/20 درصد مي‌باشد كه غالبا در مناطق ايرانو-توراني اكوسيستم البرز و زاگرس انتشار يافته‌اند. اين در حالي است كه بيش‌ترين تنوع تيره مورد نظر نيز در اين مناطق استقرار يافته است. به علاوه، تعداد زيادي از آرايه‌ها در محدوده مناطق تحت حفاظت قرار مي‌گيرند. علي‌رغم اين، در خارج از مناطق حفاظت شده با چالش‌هاي متعددي چون تغييرات كاربري اراضي، پاك‌تراشي جنگل و چراي بي‌رويه در زيستگاه‌هايشان مواجه هستند. بنابراين، اقدامات حفاظتي سريع (مشتمل بر حفاظت داخل و خارج از زيستگاه) جهت حفاظت از آن‌ها بسيار ضروري به نظر مي‌رسد.

Assessing priorities is the most important action in conservation programs. Rudimentary, mapping of diversity, and distribution patterns have been used to set priorities on diverse scales. The distribution patterns of plant taxa, largely reflect an actual ecological niche. Convolvulaceae s.str exhibits cosmopolitan dispersal of diverse life forms and includes 50–60 genera comprising 1600–1700 species including valuable ornamental, medicinal and food crops as well as weedy taxa. Little attention has been paid to the patterns and diversity centers of this family in scale of Iran and Asia. The present study, explains in as much detail as possible distribution patterns and the priorities for conservation of Convolvulaceae in the context of species and habitats in Iran. Threatened species of Iranian Convolvulaceae include 20.4% distributed in the Irano-Turanian phytochorion as a priority region for conservation planning. Moreover, this family represents the highest richness in the Alborz and central Zagros mountains of Iran. A meaningful proportion of priority taxa and habitats are located in protected areas of Iran. Regardless, some face several threatening factors (e.g. land use change, deforestation, and overgrazing) outside protected areas; therefore, emergent conservation actions (in situ and ex situ methods) appear necessary to protect these taxa.