تحليل و بررسي امكان يا استحاله صدق و كذب كلام الهي

با توجه به ديدگاه عدليه مبني بر حسن و قبح عقلي و معقول بودن بحث از صدق و كذب، معتزله و متكلمان اماميه، ضمن اعتقاد به كلام لفظي خداوند، امكان ذاتي صدق و كذب كلام الهي را پذيرفته اند و بر محال وقوعي كذب و وجوب صدق كلام الهي اصرار مي ورزند؛ ولي اشاعره كه به حسن و قبح شرعي قائل اند، ضمن حمل كلام، بر كلام نفسي، يعني معاني قائم بر نفس متكلم، اساسا بحث از صدق و كذب را معقول نمي دانند و به محال ذاتي كذب كلام الهي باور دارند. بر اساس تفسير حكمت متعاليه از كلام الهي و كلمات الله، به تمام موجودات و كل عالم هستي - چون كلام الهي، عين واقعيت است و دوبيتي در ميان نيست . به ناچار صادق خواهد بود و فرض كذب محال است، با اين حال از اين ديدگاه، بحث صدق درباره كلام لفظي خداوند كه از جمله آن آيات قرآن كريم است، فرض صحيحي است و ادله بر اثبات صدق، تمام است. به نظر مي رسد موضع حكمت متعاليه افزون بر اينكه بهترين معاضيد در فهم مضامين آيات و روايات در خصوص كلام و كلمات الله است . همان گونه كه توجيه معترلي و بيان اشعري را ياراي تبيين اين مضامين نيست . مي توان آن را انديشه اي پذيرفتني در بحث صدق و كذب كلام الهي دانست.