تحليل و بررسي نظر ابن سينا درباره فاعليت تحريكي بر اساس مباني وجود شناختي او

An Analysis and Review of Avicenna's View about Motive Agency on The Basis of His Ontological Foundations

فاعل تحريكي تعبيري است كه ابن‌سينا پس از آن‌كه عليت به معناي اعطاي وجود را از مقام فاعل‌هاي موجود در عالم طبيعت سلب مي‌كند، به‌منظور توجيه تأثيرات آن‌ها به كار مي‌گيرد. ليكن تأملي دقيق در معنا و نحوۀ وجود حركت حاكي از اين است كه در نظام فكري ابن‌سينا، حركت ازجمله امور ممكن و از عوارض لاحق بوده و لذا در پيدايش خود نيازمند علت مستقلي است كه آن را ايجاد كند. بنابراين فاعل طبيعي كه در ابتدا مفيد حركت فرض شده بود، اكنون با اين توضيح به‌عنوان معطي الوجود مطرح مي‌شود. بر همين اساس اين پرسش‌ها شكل مي‌گيرد كه بالاخره نقش فاعل طبيعي چيست؟ و اينكه گفته مي‌شود فاعل طبيعي حركت مي‌بخشد، به چه معنا است؟ آيا تفاوتي بين ايجاد حركت با ايجاد ساير موجودات هست كه به ابن‌سينا اجازه مي‌دهد عليت به معناي ايجاد حركت را منسوب به فاعل طبيعي بداند؟ در اين مقاله، پس از ارائه و تحليل موضع ابن‌سينا در دو بخش علت ايجادي و علت تحريكي، ضمن اشاره به تناقض ظاهري موجود در كلام ابن‌سينا، تلاش مي‌شود كه از «نظريۀ ميل» او به‌عنوان راهي براي حل اين تناقض استفاده شود.

Having deprived the principle of causality as existence-giver from the position of existing agents in natural world, Avicenna used the construction of motive agent to justify their effects. However, careful reflection on how motion exists and its meaning implies that in Avicenna's system of thought motion is a possible fact and consequent accident, so it needs an independent cause in its creation to create it. Thus, natural agent which was first supposed to be the donor of motion is now considered existence-giver, given the above explanation. This poses the following questions: what is the role of natural agent at the end? What does it mean when it is said that natural agent bestows motion? Is there any difference between creating motion and creating other creatures, which allows Avicenna to attribute causality as motioncreator getTheresetpetendayevent parts of creative cause and motive cause while referring to superficial inconsistency in his words, and tries to use his "theory of inclination to remove this inconsistency.