ابليس و تناسب آن با نفس در انديشه مولانا

ابليس در مثنوي مبتني برانديشه ي شريعتي وطريقتي مولانا سيمايي ميانه؛ امّا مايل به منفي وگناهكار دارد؛ چنانكه وصف حال واعمال او پندي براي سالكان و طالبان مبتدي است. ابليس در انديشه ي مولانا چون اهل قياس عقلي است، آدم را سجده نمي كند وهمين قياس اورا دوبين كرده است؛ چنانكه بُعد جسماني آدم را مي بيند واز بُعد معنوي والهي او غفلت مي ورزد. اين پژوهش با روش توصيفي و تحليلي نشان مي دهد كه مولانا، ابليس را به دليل نافرماني از پروردگار براي سجده به آدم گناهكار مي داند، اما بار گناه انسان را بردوش او نمي افكند، بلكه او محك وابزار آزمون است وبس، نه عامل گناه انسان. ابليس، شيطان ونفس در مثنوي گاهي مفهومي تقريباً واحد دارند وبه جاي هم به كار مي روند. مولانا با طرح نفس به عنوان عامل گناه انسان دركنار ابليس تا حد زيادي ازبار گناه وتقصير او مي كاهد.