شناسايي مناطق خطر با استفاده از رويكرد آمايش سرزمين (مطالعه موردي: آبخيز چهل‌چاي مينودشت- استان گلستان)

Determination of risk areas by using land use planning (Case Study: Chehelchay Watershed, Golestan province)

سطح زمین در مقیاس آبخیز، موزاییك پیچیده‌ای از قابلیت‌ها و خطرات محیطی(نقطه تعارض جامعه و طبیعت) به شمار می‌رود كه شدت و ارزش عددی سود و زیان آنها برای مقاصد آمایش سرزمین و توسعه پایدار با مدل‌های عینی و ذهنی مختلف قابل ارزیابی است. در شناسایی مناطق خطر، ابتدا به ارزیابی وضعیت فعلی آبخیز مورد مطالعه از لحاظ فیزیكی (فرسایش خاك، كیفیت آب)، اكولوژیكی (نوع و تراكم پوشش‌ گیاهی) و اقتصادی (درآمد) پرداخته شده است. بدین منظور مدل SWAT، شاخص‌های WQI و NDVI استفاده شد. وضعیت اقتصادی با كمك تجزیه و تحلیل پرسشنامه‌‌های تكمیل گردید. همچنین حد آستانه‌ شاخص‌های بالا به تفكیك مشخص شدند. برای بررسی هریك از پارامترهای فرسایش از فرمول ریاضی اسكیدمور، كیفیت آب با استفاده از استانداردهای حدمجاز و مطلوب آب آشامیدنی، وضعیت پوشش ‌گیاهی از استاندارد حداقل اندازه متوسط لكه و در نهایت برای وضعیت اقتصادی از شاخص خط فقر روستایی استفاده شد. با مقایسه اطلاعات وضعیت‌ فعلی و آستانه‌، مناطقی كه از حد آستانه گذشته‌اند شناسایی شدند. نتایج نشان داد 5/20 درصد منطقه بالاتر از آستانه فرسایشی قرار دارند. 15 درصد از منطقه پایین‌تر از حد آستانه اكولوژیكی قرار دارد. متوسط درآمد سالانه خانوار روستاییان زیر خط فقر می‌باشد. شناخت مناطق خطر و استفاده از رویكرد آمایش سرزمین خطرمدار در جایابی مؤثرتر فعالیت‌های مدیریتی نقش مهمی دارد.  این تحقیق می‌تواند سمت و سوی پروژه‌های ضروری در عرصه آبخیز را مشخص و منجر به تعیین اولویت‌های اجرایی به نحوه مؤثرتر گردد.

-