تعيين منشا ، سطح آلودگي و پيش‌بيني غلظت برخي از عناصر آلاينده معدني در خاك‌هاي سطحي شهر سنندج

Source Determination, Contamination Level and Predicting of Some Inorganic Contaminants Concentration in the Top Soils of Sanandaj City

زمينه و هدف: عناصر آلاينده معدني در محيط شهري از مهمترين معضلات زيست محيطي به شمار مي­روند. اين پژوهش با هدف تعيين غلظت، توزيع مكاني و منشا ­يابي عناصر آلاينده آهن، روي، كلسيم، مس، منگنز و نيكل در شهر سنندج با استفاده از شبكه عصبي مصنوعي انجام شد. مواد و روش­ها: محدوده مورد مطالعه به 5 منطقه طبقه­بندي شد و تعداد 105 نمونه خاك سطحي (10-0 سانتي­متر) جمع­آوري شد. شاخص­هاي فاكتور آلودگي و جامع Nemerowبه منظور برآورد ميزان آلودگي فلزات استفاده شد. بعلاوه، آناليز همبستگي و تجزيه مولفه­هاي اصلي براي منشا ­يابي عناصر مورد استفاده قرار گرفتند. همچنين، روش درون­يابي IDW براي توزيع مكاني عناصر و شبكه عصبي مصنوعي پرسپترون چند لايه جهت برآورد غلظت عناصر بكار رفت. يافته­ها: غلظت مس در منطقه صنعتي بسيار بالا بود و از سوي ديگر شاخص آلودگي Nemerow كمترين و بيشترين مقدار آلودگي را به ترتيب براي فضاي سبز و منطقه صنعتي نشان داد. غلظت كلسيم بيشتر تحت تاثير مناطق مسكوني و پرترافيك قرار داشت. از سوي ديگر، مناطق صنعتي و پرترافيك بيشترين تاثير را در ميزان غلظت روي و مس داشته­اند و نيكل، آهن و منگنز تحت تاثير تركيبي از عوامل طبيعي و انساني بودند. نتايج ضريب همبستگي شبكه عصبي براي عناصر مس، نيكل، روي، منگنز، آهن و كلسيم به ترتيب 821/0، 661/0، 711/0، 767/0، 712/0، 701/0 بدست آمد. نتيجه­گيري: غلظت عناصر روي، كلسيم و مس بيشتر تحت تاثير فعاليت­هاي انساني و غلظت نيكل، آهن و منگنز بيشتر تحت كنترل عوامل طبيعي-انساني هستند. با توجه به نتايج حاصل مي­توان استفاده از شبكه عصبي سه لايه را در تخمين غلظت فلزات توصيه نمود.