از كتابداري تا علم اطلاعات و دانش شناسي: تاريخ نگاري، زمينه هاي شكل گيري و سير تحول عنوان رشته در ايران

هدف: هدف اصلي مقاله حاضر بررسيِ چگونگيِ تغييرِ عنوان رشته از «كتابداري و اطلاع رساني» به «علم اطلاعات و دانش شناسي» در ايران است. روش: در پژوهش حاضر از روش تحليلي _ تاريخي استفاده شد. جامعه آماري اين پژوهش شامل آثار، رخدادها، تلاش ها و اقدامهاي انجام شده درخصوص تغيير نام رشته كتابداري از آغاز تاكنون است. بههمينمنظور، ابتدا نام رشته بر اساس برنامه هاي درسي و آموزشي از سال 1344 تاكنون بررسي و طبقه بندي شد. سپس بنيان هاي فكري و رويكردهاي غالب در شكل گيري عنوان شناسايي و تبيين گرديد. همچنين، مجموعه اقدامها و تلاش هاي صورتگرفته تا پيش از تغيير عنوان در 23 مهر 1391، كه در حقيقت پيشزمينه هاي تغيير عنوان رشته بهشمار ميروند، شناسايي و نقش هر يك مشخص شد. در نهايت، تاريخ نگاري و پيشينه دو اصطلاح «علم اطلاعات» و «دانش شناسي» بر اساس حضور در عنوانهاي بروندادها و رخدادهاي علمي رشته ترسيم گرديد. يافته ها: نتايج اين بررسي نشان داد، برنامه هاي درسي و آموزشي مصوب از آغاز تاكنون حكايت از سه دوره زماني با سهعنوان مجزاي «كتابداري»، «كتابداري و اطلاع رساني»، و «علم اطلاعات و دانش شناسي» را دارد كه بهترتيب محور اصلي آن ها «آموزش فهرستنويسي و رده بندي»، «توسعه خدمات كتابداري و اطلاع رساني»، و «آموزش فناوري اطلاعات» بوده است. ديگر نتايج اين بررسي نشان داد در شكل گيري عنوان جديد رشته سه رويكرد غالب «دانش شناسي»، «علم اطلاعات» و « عناوين تركيبي» نقش داشته اند كه سردسته رويكرد اول هوشنگ ابرامي، سردسته دومي عباس حُري، و سومي به دليل تعدد و تنوع فكري و عدم تمركز بر يك عنوان، فاقد سردسته است. نتيجه گيري: نتايج تحقيق نشان داد عنوان جديد در حقيقت شكل تغييريافته و اصلاحشده عنوان قديم است. افزون بر اين، آثار ذكرشده در اين مقاله، كتابشناسي مناسبي براي تحقيقات آينده خواهد بود.