تحليل ريخت شناسانة ساختار فضايي توزيع جمعيت در منطقة كلان شهري تهران

Morphological Analysis of Population Spatial Structure of Tehran Metropolitan Region (TMR)

ساختار فضايي آيين عملكرد فضايي مناطق است؛ به‌طوركلي اجزاي سه‌گانة جمعيت، فعاليت و نواحي ساخته‌شده كه از سه عامل مركز شهر، شبكه‌هاي ارتباطي و زيرمراكز فعاليتي متأثر است، اين ساختار را جايي بين تك‌مركزي تا چندمركزي قرار مي‌دهد؛ از اين‌رو، هدف اصلي اين پژوهش تحليل كمي توزيع جمعيت منطقة كلان‌شهري تهران براساس عوامل سه‌گانة فوق براي درك ساختار فضايي و الگوي فضايي حاكم بر آن است. روش تحقيق حاضر از نظر هدف، كاربردي و از نظر ماهيت تركيبي از روش‌هاي كمي و فضايي است كه در قالب روش تحليل رگرسيوني استفاده شده است. داده‌هاي مورد نياز اين پژوهش نيز شامل جمعيت، اشتغال مراكز و شبكه‌هاي ارتباطي است كه براساس سرشماري سال 1390 به تفكيك شهرها و دهستان‌ها از مركز آمار ايران دريافت شده است. نتايج مدل تك‌مركزي نشان مي‌دهد كه بين توزيع جمعيت و مركز شهر رابطة بسيار ضعيفي وجود دارد، اما شبكه‌هاي ارتباطي توضيح‌دهندگي بيشتري ارائه مي‌شود. علاوه‌بر اين، رابطة توزيع جمعيت با زيرمراكز فعاليتي در منطقة كلان‌شهري تهران، 50 درصد از تغييرات تراكم جمعيت را از طريق اين مراكز توضيح مي‌دهد. تحليل يكپارچة مدل نيز نشان مي‌دهد از بين عوامل سنجش‌شده، شبكه‌هاي ارتباطي يكي از اصلي‌ترين عوامل شكل‌دهندة ساختار فضايي در منطقه بوده است و ظهور و اثرگذاري زيرمراكز فعاليتي، شكل‌گيري الگوي فضايي چندمركزي را در منطقة كلان‌شهري تهران نويد مي‌دهد.