بررسي سپاه و سپهسالاري در دوره سامانيان

ماوراءالنهر به عنوان مهم ترين ثغر مسلمانان نيروهاي مرزدار و غازي را به خود جذب نمود و با توجه به اينكه دهقانان در اين منطقه بيش از ساير مناطق ايران داراي قدرت و ثروت بودند، نقش مهم مرزداري و غازي گري را نيز يكي از خاندان-هاي دهقاني يعني سامانيان بر عهده داشتند. دهقانان يكي از خاندان هاي مهم كه مورد تاييد خلافت عباسي و گماشتگان آنان بود به عنوان رهبر خود برگزيدند و خود و سپاهيانشان به عنوان مهم ترين حامي و ستون فقرات سپاهشان درآمدند. غازيان نيز بخش مهمي از سپاه سامانيان را در ابتداي اين حكومت تشكيل مي داند؛ اما دهقانان و غازيان سپاهياني ثابت نبودند و به تدريج عناصر ترك و ديلمي و بخشي از مردم ماوراءالنهر و خراسان به سامانيان پيوستند و در دوره نصر دوم سپاهي متشكل از چندين قوم پديد آمد. با خروج و تضعيف ديلميان و غازيان، تركان به عنصر مسلط در سپاه مبدل شدند و از دوره عبدالملك بن نوح سپاه و منصب سپهسالاري عموماً در اختيار تركان بوده است. مقاله حاضر با رويكرد توصيفي-تحليلي به بررسي سپاه سامانيان و منصب سپهسالاري و تغييرات آن پرداخته و به اين نتيجه دست يافته كه سپاه سامانيان تغييري تدريجي از يك سپاه غيرمتمركز به رهبري دهقانان به سپاهي متمركز و ثابت به سپهسالاري تركان داشته است.