غبن طرفيني

غبن در لغت به‌معناي خدعه و مفهوم حقوقي آن در عقد،زياني است كه بر اثر وقوع معامله به سبب تفاوت‌ در ارزش دو عوض به يكي از طرفين متوجه مي‌شود. پس،جوهر غبن را بايد در عدم تعادل بين عوضين در زمان معامله دانست.از جمله مباني اين خيار،قاعدهء «لا ضرر»و آيهء شريفهء«لا تأكلوا اموالكم بينكن الا ان تكون تجاره عن تراض منهم»و حديث مربوط به‌ «تلقي ركبان»است كه به هريك از طرفين عقد كه از آن متضرر شوند،اختيار فسخ معامله را مي‌دهد. نوشته‌هاي حقوقي موجود به پيروي از قانون مدني،در يك معاملهء واحد،تنها يكي از دو طرف را مغبون‌ مي‌شمارند و اشاره‌اي به امكان وجود غبن دو جانبه در يك معامله نكرده‌اند.ليكن در فقه،بر مبناي كلام‌ مشهور صاحب شرح لمعه:«و المغبون اما البايع او المشتري او هما»،اين فرض بين فقها مطرح شده و صور گوناگون آن مورد بحث قرار گرفته است.مقالهء حاضر،ء اين مباحث و نتيجهء طرح فرضهاي مختلف‌ غبن دو جانبه است.