گفتاري در حقوق نمودهاي فرهنگ‌عامه؛ با تأكيد بر ضوابط بهره‌برداري آزاد از نمودها

نمودهاي فرهنگ عامه ثمره كوشش گروه‌هاي مختلف انساني هستند كه از ارزش معنوي و مالي برخوردار بوده و به عنوان دارايي فكري و معنوي اقوام بومي تلقي مي‌شوند. از سويي مردم جامعه نيز تمايل دارند براي گذران حيات خود از اين دارايي بهره برده و از آنها در مسير تعالي خود استفاده كنند. از اين‌رو، بررسي حمايت حقوقي از اين دارايي‌ها و ضوابط بهره‌‌برداري آزاد از آنها بسيار مهم است. علماي حقوق كوشش نموده‌اند سازوكار حمايت و بهره‌برداري را براساس نظام حقوق مالكيت فكري مورد تحليل قرار دهند؛ اما اين تحليل با دشواري روبرو است چه نظام حقوق مالكيت فكري داراي عناصري مانند: اصالت، جديد بودن، ابتكاري بودن و تثبيت اثر است كه به دشواري در نمودهاي فرهنگ‌عامه تحقق مي‌يابد و از طرفي استفاده از نمودها نيز بايد ضوابط و مقررات نظام‌مندي داشته باشد كه اين دارايي‌هاي معنوي به يغما نرود. لذا پرسش آن است كه جامعه چگونه به اين نمودها دسترسي خواهد داشت و دامنه انحصار دارندگان نمودها تا كجاست؟ مقاله حاضر تلاش مي‌كند با روش توصيفي – تحليلي و با رويكرد كتابخانه‌اي به بررسي مسأله تحليل نمودها در قالب حقوق مالكيت فكري، مالكيت نمودها و قلمرو بهره‌برداري از نمودها پرداخته و سرانجام نتيجه مي‌گيرد كه دامنه استفاده از نمودها به تعيين معيارهايي نياز دارد و معيارهاي مربوطه حقوق مالكيت فكري در اين زمينه مؤثر است.