ساختار «فعل» در گويش خزلي

Verb Structure in Khezeli Dialect

گويش خزلي يكي از گويش‌هاي كردي جنوبي است كه گسترۀ آن بخش‌هايي از استان‌هاي ايلام، كرمانشاه و همدان مي‌باشد. بديهي است شرايط اقليمي، فرهنگي و اجتماعي متفاوتي كه گويشوران خزلي با آن در ارتباط هستند، باعث مي‌شود كه در اين گويش،‌ لهجه‌هاي متعددي به وجود آيد و اين خود باعث تمايز ساختار زباني اين گويش مي‌شود؛ بنابراين، بررسي ساختار و نظام صرف فعل در اين گويش، جهت شناخت هر چه بهتر و بيشتر آن، ارزشمند و ضروري به نظر مي‌رسيد. در اين مقاله گاهي به اقتضاي كلام، به شباهت‌ها و تفاوت‌هاي ساختار فعلي گويش خزلي با گويش كلهري اشاره شده است. روش انجام پژوهش حاضر، توصيفي- تحليلي بوده و براي گردآوري اطلاعات نيز از منابع كتابخانه‌اي استفاده شده است. بر اساس يافته‌هاي پژوهش، دستگاه فعلي گويش خزلي داراي ويژگي‌هاي مشتركي با گويش كلهري است و در عين حال، تفاوت‌هايي نيز با آن دارد. اين تفاوت‌ها را كه دليلي بر استقلال و تمايز دستگاه فعل در گويش خزلي از ديگر گويش‌هاست، مي‌توان در جايگاه قرارگيري شناسه‌ها و نحوۀ ساخت و حتي صرف فعل‌هايي چون: مركب، متعدي، لازم، معلوم، مجهول و ... به وضوح ديد. در برخي موارد، فعل‌ها از نظر شخص و شمار يكسان هستند؛ چنانكه دو صيغۀ ‌دوم و سوم شخص جمع در هر دو وجه امر و نهيِ حاضر و امر و نهيِ غايب، ساختار يكساني دارند؛ همچنين اين پژوهش نشان داد كه ساخت فعل مجهول در زمان ماضي با قاعده و در زمان مضارع بي‌قاعده است.

Khezeli dialect is one of southern Kurdish whose span contains regions of Ilam, Kermanshah and Hamadn. Obviously that different geography, cultural and social conditions with which khezel speakers are concerned, makes different accents appear in this dialect and this also makes distinctive linguistics structure, structure analysis and inflection system in this dialect seems valuable and necessary in better understanding of the dialect. In this paper where necessary, the authors refer to differences and similarities of the present Khezeli dialect structure with Kalhori dialect. The present study approach is descriptive –analytic and library sources have been used for information collection. According to the study findings, verbal system of Khezeli has common features as well as differences with Kalhori dialect. These differences that stand for independence of Khezeli dialect from other Kurdish dialects can be seen in verb ending position, conjugation of transitive, intransitive, and passive verbs and so on. In some cases verbs wise of number and person is alike. For example in second and third person plural voices in imperative and negative imperative are the same. This study also indicates that passive verb construction in third person case is regular and in second person or addressee case is irregular.