باورهاي عاميانه درباره اختلاج و بازتاب آن در ادبيات فارسي

باورهاي عامه بخش بزرگي از فرهنگ و ادبيات هر قوم را تشكيل مي دهد و براي تحقيق در افكار، عقايد، فرهنگ، تمدن و همچنين رفع مشكلات و دشواري هاي موجود در فهم اشعار و متون برجاي مانده هر قوم بايد دقيقاً مورد بررسي قرار گيرند. يكي از باورهاي عاميانه ايرانيان، اختلاج است. خلاف طب قديم و جديد كه آن را حركتي غيرارادي در اندام ها و اعضاي بدن مي داند قدما حوادث و پيشامدهايي را كه ممكن بود براي شخص، متعلقان، خويشان و دارايي او رخ دهد، به اختلاج اعضاي بدن نسبت مي دادند و با توجه به آن پيشگويي هايي مي كردند كه با طب قديم و يافته هاي علم پزشكي و روان شناسي امروز قابل تفسير و تبيين نيست. باورهاي عامه درباره اختلاج آن قدر گسترده بود كه در ادبيات منثور و منظوم فارسي از كتاب كليله و دمنه گرفته تا شعر شعراي گذشته، همچون اشعار خاقاني، نظامي، كمال الدين اصفهاني، سعدي، صائب تبريزي و شعراي معاصر، چون فروغ فرخزاد و قيصر امين پور بازتاب پيدا كرده است. در اين پژوهش كه براي گردآوري اطلاعات مورد نياز آن از روش كتابخانه اي استفاده شده است، پس از بيان معاني لغوي و اصطلاحي واژه اختلاج و مباني فيزيولوژيك اين عارضه و علل حادث شدن آن در بدن انسان، جايگاه اختلاج در باورهاي عاميانه ايرانيان قديم و بازتاب آن در ادبيات فارسي مورد بررسي قرار گرفته است. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي دهد كه اختلاج يكي از باورهاي عاميانه ايرانيان قديم بوده است و اگر عضوي از بدن شخص مي جهيد، آن را نشانه وقوع رويدادي خوش و ناخوش مي دانسته اند.