تسنن دوازده‌ امامي خراسان (در سده‌هاي هشتم و نهم هجري)؛ زمينه‌ها و علل

با شكل‌گيري پيوند تشيع و تصوف در سده‌هاي 8 و 9 هجريو نفوذ روزافزون تشيع در ميان توده‌هاي مردم‌،شاهد تغيير نگرشتسنن خراساني-با محوريت صوفيان نقشبندي- هستيم‌. فضاي فرهنگي ميان اهل سنت خراسان دراين قرون به جز موارد استثنايي‌، بر اين باور بود كه مي‌توان ميان چهار خليفه و دوازده امام شيعيان جمع كرد و به همه آن‌ها اعتقاد داشت. عنواني كه به اين گرايش و جريان مي‌توان داد، «تسنن دوازده‌امامي»است.بررسي مجموعه داده­هاي تاريخي و آگاهي­هاي موجود، نشان داددر سده‌هاي هشتم و نهم هجري، تلاش‌هاي گسترده‌اي شروع شد تا اين فكر را ترويج كند كه مي‌توان ضمن پاي‌بندي به كتاب و سنت‌، در پينشان دادن معرفتي باطني و عرفاني از كتاب و سنت بود تا برآورنده نياز‌هاي فكري زمان باشد.اين فكر،برخي از علماي اهل سنت خراسان را برآن داشت تا ضمن جلوگيري از رويارويي با تسنن خراساني، به نوعي با عقب‌نشيني-به اقتضاي زمانه- گرايش به تسنن دوازده‌امامي را اتخاذ نمايند‌. دراين گرايش، عواملي چون: توجه نظري و عملي علماي اهل سنت به اهل‌بيت:، علاقه پادشاهان تيموري به دوازده امام شيعيان، فعاليت چشم‌گيرعلويان،برآمدن خيزش‌هاي تصوفي،عالمان شيعي،مداحان و منقبت‌خوانان خراسان، نقشي اساسي داشته‌اند و موضوع بررسي اين مقاله هستند.