نگاهي ديگر به ناسازواري ميان اژدهاكشي رستم و اژدهاپيكري درفش وي

Another Look at the Incompatibility of Rostam’s Dragon Killing and His Dragon-like Flag

در بررسي كردارهاي رستم، پهلوانِ پهلوانان شاهنامه، يك ناسازواري (تناقض) ديده مي­شود؛ بدين­گونه كه تهمتن در خوان سوم، اژدهايي را به ياري رخش مي‌كشد؛ اما از ديگر سوي، نگاره­ي درفش او، اژدهاپيكر است و در داستان نبرد با اسفنديار به نياي مادري خود، دهاك (اژي­دهاك)، مي­بالد. از آن‌جا كه در اساطير ايران، اژدها نماد گجستگي بويژه نماد خشكسالي است، باليدن رستم به دهاك و اژدهاپيكري درفش وي، بسيار شگفت ­انگيز است. در اين پژوهش راز اين چيستان بازكاوي شده است. آن‌چه به دست آمد بدين ­گونه است كه اژدهاپيكري درفش رستم و اژدهاكشي وي، هر دو بن­مايه ­اي آريايي دارند و ناسازواري ميان آن­ها يك ناسازواري بنيادين و اساسي نيست؛ زيرا هر كدام، جداگانه نماد و نمايان‌گر آييني ويژه است: 1) اژدهاپيكري درفش رستم، در بنيان، ميراثي است كه او از نياي خود، گرشاسپ، به ارث مي­برد؛ بدين­گونه كه گرشاسپ در آغاز، اژدهايي را مي‌كشد و به يادگاري اين دلاوري، نشان اژدها را بر درفش خود حك مي­كند. پس از وي برخي ديگر از پهلوانان خاندان رستم چنين درفشي برمي ­گزينند. هم‌زمان، درفش اژدهاپيكر نشانه­ ي «جهان ­پهلواني» نيز دانسته مي­شود؛ چراكه بر اساس گزارش­هاي فردوسي و اسدي طوسي، اين درفش تنها شايسته­ ي جهان‌پهلوانان است. گفتني است كه اژدهاي درفش جهان­ پهلوان نه ­تنها گجسته نيست، بلكه نشانه ­اي همايون است؛ زيرا در بنيان، نماد پيروزي پهلوان بر اژدهاست. 2) اژدهاكشي تهمتن، نماد نبرد با پتيارگي بويژه نماد نبرد با خشك‌سالي است.