تحليل جامعه‌شناختي مفهوم عدالت از ديدگاه حضرت علي (ع)

هدف مقالة حاضر، واكاوي انديشه‌هاي اجتماعي و سياسي حضرت علي، به‌ويژه دربارة عدالت است. اين مقاله سعي دارد مفهوم عدالت و ابعاد آن را از ديدگاه ايشان بررسي كند. در اين مطالعه، با استفاده از روش تحليل محتواي كيفي از متن كتاب نهج‌البلاغه، به‌مثابه متن اصلي، مقوله‌هاي مرتبط با عدالت استخراج گرديد. يافته‌هاي تحليل محتوا نشان مي‌دهد مفهوم عدالت‌، كليدي‌ترين و با ارزش‌ترين مفهوم در نظام فكري، و مبنايي‌ترين اصل در سلوك سياسي‌ ـ اجتماعي ايشان است. در ديدگاه حضرت علي، عدالت امري اجتماعي است و در تمامي اركان جامعه با مفاهيم حق‌، نياز‌، شايستگي‌، مساوات و برابري گره خورده است. عبارات مختلف نهج‌البلاغه دربارة عدالت، نشان مي‌دهد نگاه حضرت به مفهوم عدالت، نه نگاه محافظه‌كارانه و انطباق با وضع موجود و نه نگاه صرف مساوات‌گرايانه است. انطباق پاداش‌هاي اجتماعي و مادي برحسب تلاش فردي‌، ارج نهادن حاكم عادل به شايستگي‌هاي افراد، و رفع حداقل نياز همة افراد جامعه‌ در عين پذيرش خلقت برابر انسان‌ها‌، فضاي مفهومي عدالت علوي را از ديدگاه مساوات‌گرايي و برابري‌گرايي مرسوم در ادبيات سياسي رايج غرب متمايز مي‌سازد.