بررسي و تحليل مضامين تعليمي در منظومۀ عاشقانۀ هشت‌بهشت اميرخسرو دهلوي

اكثر مضامين و درون‌مايۀ داستان‌هاي ادبيات فارسي را اندرزهاي اخلاقي تشكيل مي‌دهد. شاعران عارف و اخلاق‌گرا كوشيده‌اند تا مباحث تعليمي را در لفافۀ داستان بيان كنند؛ كه اين امر به‌سبب جذابيت و تأثيرگذاري بيشتر داستان بوده است. اميرخسرو دهلوي از عارفان نامدار پارسي‌گوي هندوستان، در نيمۀ دوم قرن هفتم و اوايل قرن هشتم هجري است. هشت‌بهشت داستاني غنايي و عاشقانه است كه با رويكرد تعليمي و زبان ساده سروده شده و در مقابل هفت‌پيكر نظامي گنجه‌اي است. اميرخسرو در سرودن منظومۀ عاشقانۀ هشت‌بهشت هدفي والاتر و بالاتر از بيان قصه‌اي عاشقانه داشته است و هر‌جا‌ كه موقعيت را مناسب مي‌ديد، مباني تعليمي و اخلاقي را ذكر مي‌كرد. تأكيد و ترغيب اميرخسرو در منظومۀ هشت‌بهشت به اخلاق اجتماعي بوده و او در اشعارش رفتار و اخلاق خوب را توصيه مي‌كند. در اين ابيات اندرزي با بياني حكمت‌آميز و خردمندانه، حال و كار آدمي در عرصۀ گيتي به سنجش درمي‌آيد و بي‌وفايي، عهدشكني، فزون‌خواهي‌ها و ديگر صفات اهريمني سرزنش مي‌شود. هدف از تدوين اين مقاله آن است كه مضامين تعليمي و انگيزۀ كاربرد آن در هشت‌بهشت بررسي شود. از آنجايي كه اين منظومه‌ از تنوع مضامين اندرزي بسياري برخوردار است، مقالۀ حاضر مي‌كوشد تا اين محتواي آموزشي را تبيين و تفسير نمايد. به همين دليل محور كلي اين تحقيق، بررسي امكانات معاني نهفتۀ تعليمي در اين منظومۀ غنايي و علل به‌كارگيري آن است.