نقد تاريخ‌گذاري دهۀ چهارم هجري به‌ عنوان سرآغاز وضع حديث

حديث در تاريخ خويش، آفات متعددي را تجربه كرده كه مهم‌ترين آن‌ها پديدۀ شوم وضع است. محدثان دربارۀ سرآغاز اين حركت پليد، نظريات متفاوتي ارائه كرده‌اند كه در اين بين، تاريخ‌گذاري دهۀ چهارم هجري به‌عنوان مقطع زماني شروع وضع حديث، در قالب دو نظريه، موردتأكيد اغلب محدثان اهل سنت قرار گرفته است؛ بدين صورت كه گروهي نيمۀ دوم خلافت عثمان و گروهي نيز سال 40 يا 41 هجري را به‌ عنوان سرآغاز جعل حديث معرفي كرده‌اند. بررسي ادلۀ اين نظريات، گوياي اين مطلب است كه علاوه‌ بر اشكالاتي كه بر هر نظريه به‌صورت جداگانه وارد است، هيچ‌يك از اين نظريات، قابليت نفي وجود جعل حديث در زمان قبل از دهۀ چهارم را نداشته و حتي روايات متعددي در كتب فريقين وجود دارد كه دالّ بر وجود جعل حديث در زمان پيامبرصلي الله عليه و آله و نهي ايشان از اين پديدۀ شوم هستند. درنتيجه به‌ نظر مي‌رسد كه آغاز جعل حديث در زمان حيات پيامبرصلي الله عليه و آله اتفاق افتاده است؛ هرچند كه ظهور و بروز اين پديده، متأخر از اين زمان است.