پژواكي از سنگ نوشته هاي داريوش بزرگ در «اخبار البُلدان» ابن فَقيه هَمَداني

ابوعبدالله احمد بن محمّد بن اسحاق به ابراهيم هَمَداني ـ ابن‌فَقيه هَمَداني، جغرافيدان ايراني (نزديك به: 255-330ﻫ. ق.) در كتاب ارزشمند خود «اخبار البُلدان» كه احتمالاً در 290ﻫ. ق./ 903م. نوشته شده است، ترجمۀ متن دو سنگ‌نوشته در دامنۀ كوه الوند همدان (= سنگ‌نوشته‌هاي گنج‌نامه) را آورده است. با وجود اين، ترجمۀ او كوچك‌ترين همانندي‌اي با متن سنگ‌نوشته‌هاي داريوش بزرگ و خشايارشا در دامنۀ كوه الوند ندارد و آشكارا پژواكي از محتواي سنگ‌نوشتۀ داريوش بزرگ در كوه بيستون و سنگ‌نوشتۀ آرامگاه او در نقش رستم پارس است. هدفِ اين پژوهش پاسخ به اين پرسش است كه چرا هنوز در سدۀ سوم ﻫجري قمري از بين همۀ سنگ‌نوشته‌هاي هخامنشيان، تنها بازتابي از دو سنگ‌نوشتة بيستون و آرامگاه داريوش بزرگ در خاطرۀ مردم همدان وجود داشته است و ابن‌فَقيه هَمَداني پژواكي از سنگ‌نوشته‌هاي بيستون و نقش رستم داريوش بزرگ را به عنوان ترجمۀ سنگ‌نوشته‌هاي كوه الوند آورده است.