بررسي فابل‌هاي مولوي در غزليّات شمس

تمثيل روايي (آليگوري) داستاني است به نظم يا نثر كه داراي دو معني است: معني مقدّماتي يا سطحي و ثانوي و باطني كه در زير لايۀ سطحي قرار دارد. فابل يكي از انواع آليگوري و عبارت است از حكايتي كوتاه - چه به نظم و چه به نثر - كه به قصد انتقال درسي اخلاقي گفته شده باشد. در فابل شخصيّت‌ها اغلب حيوانات ­اند. امّا اشياي بيجان، انسان‌ها و خدايان نيز ممكن است در آن ظاهر گردند. فابل در تمثيل‌هاي عرفاني فارسي براي بيان مفاهيم عرفان نظري و دستورات عرفان عملي نيز به كار رفته است. از جمله جنبه­ هاي هنري كار مولوي در غزليّات شمس استفاده از تمثيل‌هاي روايي است. در بين اين تمثيل‌هاي روايي 14 فابل وجود دارد. اين فابل‌ها از لحاظ شيوۀ پردازش دو نوع است: 1. فابل هايي با كنش و عمل داستاني (6 تا)، 2. فابل هايي در قالب گفتگو يا داستان صحنه ­اي (8 تا). در هر دو دسته، طرح و عمل داستاني بسيار ساده و ابتدايي است و همۀ عناصر پيرنگ و روايت (بخصوص زمان و مكان) در آنها وجود ندارد. در همۀ فابل‌ها دو شخصيّت حضور دارند و تعداد كنش‌ها بين دو تا هفت است. راوي در اكثر آنها داناي كلّ و زاويۀ ديد بيروني است. لحن بيشتر فابل‌ها طنزآميز است. 4 تا از فابل‌هاي مولوي تمثيل اخلاقي - عرفاني و 10 فابل تمثيل انديشه است. مولوي در دستۀ اخير به بيان مفاهيم عرفان نظري، مفهوم قرآني لطف و مفهوم كلامي كسب پرداخته است