بررسي انديشة عطّار در باب معرفت و تطبيق آن با آراء گنوسي

آيين گنوسي درحقيقت كيشي عرفاني است كه هرچند در دامان مسيحيّت پرورش يافت، امّا نمي‌توان آن را آييني تنها مسيحي دانست. اين آيين، نحله‌هاي گوناگوني از جمله: مانويّت، صابئين مندايي، طريقة شمعون، والنتين، بازيليديس، مرقيون و... را شامل مي شود. گنوسيان داراي ديدگاه هاي ثنوي بودند و اين جهان را آفريدة خداي شر مي‌دانستند. پايه و اصل اساسي عقايد گنوسي اين نكته است كه روح انسان در اين دنيا اسير است و راه نجات و رهايي او دستيابي به گنوس يا همان معرفت نجات بخش است كه توسّط فرستادگان الهي و منجيان آسماني براي انسان به ارمغان آورده مي‌شود و راه كسب اين گونه معرفت قلب است نه عقل. اين عقيده در عرفان اسلامي نيز يكي از مهمترين و اساسي ترين نكات بشمارمي‌رود و مشابهت فراواني در ديدگاه معرفت شناسانة گنوسي و اسلامي وجود دارد. در آثار شاعران بزرگ عارف همچون عطّار مي‌توان نشانه‌هايي از عقايد گنوسي يافت كه از جملة اين عقايد ديدگاه عطّار نسبت به معرفت است.