بازخواني ارتباط محمد بن مسلم بن شهاب زهري با خلفاي اموي

محمد بن مسلم بن شهاب زهري از محدثان و راويان برجسته قرن اول و دوم هجري است. تصويري كه از او در منابع كهن و در پي آن تحقيقات جديد، ارائه شده است غالباً رويكردي افراطي يا تفريطي دارد. منابع شيعي عموماً زهري را به عنوان دشمن اهلبيت و دستنشانده امويان و منابع اهلسنت او را به صورت چهرهاي معتدل و ثقه معرفي ميكنند. يكي از مسائل مطرحشده درباره زهري، رابطه او با خلفاي اموي است كه بررسي دقيق شواهد تاريخي، از فراز و نشيب اين ارتباط حكايت دارد. منابع شيعي با استناد به همين ارتباط عموما زهري را از حيث رجالي شخصيتي غيرقابل اعتماد قلمداد ميكنند، حال آن كه برخي روايت هاي او درباره مقام والاي اهلبيت و نيز برخي مواضع مخالفش با عقايد امويان، نشان ميدهد كه گزاره هاي مورد تأكيد اين منابع درباره سرسپردگي زهري به امويان، دستكم به طور مطلق قابل پذيرش نيست. به نظر ميرسد صرف حضور زهري در دربار اموي، باعث تضعيف وي در بيشتر منابع و پژوهش هاي شيعي شده است؛ در حالي كه در بسياري از موارد، نميتوان تأثير اين ارتباط را در گرايشهاي زهري مشاهده كرد.