نقدي بر معرفت شناسي مطالعات مربوط به آينده، با تأكيد بر عقلانيت آينده نگاري راهبردي

Critics of the epistemology of future studies, emphasizing on the rationality of the strategic foresight

سرعت بالاي تغييرات و افزايش عدم اطمينان و پيچيدگي در شرايط محيطي هزاره جديد، موجب پرهيز از برنامه ريزي و تصميم گيري با پيش فرض خطي بودن تغيير در پارامترهاي مختلف و روي آوردن هرچه بيشتر به آينده پژوهي در سطوح و حوزه هاي گوناگون شده است. اما مطالعات مربوط به آينده، همواره با چالش هاي معرفت شناسي مواجه بوده اند. در اين پژوهش، ابتدا به نقد نظريه وندل بل در معرفت شناسي آينده پژوهي، به عنوان يكي از شهيرترين نظريه پردازان در اين عرصه، پرداخته شده و سپس عقلانيت آينده نگاري راهبردي به عنوان رويكردي عملگرا در آينده پژوهي، مورد واكاوي قرار گرفته است، بدين معنا كه گزاره هايي كه با رويكرد آينده نگاري راهبردي از مطالعات مربوط به آينده مستخرج مي شوند، چقدر عقلاني هستند. يافته هاي پژوهش، ضمن احصاء مهم ترين ايرادات وارد بر نظريه بل، نشان مي دهند كه «حل مساله نمودن»، «دقت در پيش بيني»، «توازن بين موضوعات»، «سادگي»، «گستردگي» و «سازگاري» در كنار «ارزش گرايي» معيارهايي هستند كه آينده نگاري راهبردي را به عنوان رويكردي موجه و معقول معرفي مي نمايند كه مي تواند به موفقيت دراز مدت مطالعات مربوط به آينده كمك شاياني نمايد. بر اين اساس، پيشنهاداتي در راستاي توسعه و بكارگيري آينده نگاري راهبردي به متصديان امر در دانشگاه ها و صنايع و متوليان دولتي ارائه شده است.

Rapid changing, the enhance of uncertainty and the complicated environmental conditions in the present century led to avoiding taken-for-granted linear change in planning and decision-making in various parameters and tending to use futures studies in different levels and areas instead. However, studies related to the future were always faced the cognitive challenges. In this study, the theory of Wendell Bell in cognitive futures studies, as one of the most famous theories in the area, was critically investigated. Then, the rationality of strategic foresight as a pragmatic approach to the future studies was analyzed. IN other words, the rationality of proposition that extracted from the future study by strategic foresight approach was investigated. Besides recognizing the most influential weaknesses of his theory, the findings of the research revealed that “the problem-solving”, “accuracy in predicting”, “balance between issues”, “simplicity”, “expansion”, and “compatibility” along with “being value-oriented” are criteria which introduce strategic foresight as a rational and wise approach which can significantly help long-term studies related to the future. Hence, to develop and apply the strategic foresight, the suggestions are provided for the academic researchers, industrial, and administered authorities.