تنوع ژنوتيپي و اجزاي همبسته با عملكرد، كيفيت الياف و هتروزيس در برخي هيبريدهاي پنبه

Genotypic variation and correlated components of yield, fiber quality and heterosis in some cotton hybrids

ﺑﻬﺒﻮد ﻋﻤﻠﮑﺮد ﯾﮑﯽ از اﻫﺪاف ﻣﻬﻢ ﺑﻪ ﻧﮋادي ﭘﻨﺒﻪ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺑﻬﺮه ﮔﯿﺮي از ﻫﺘﺮوزﯾﺲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از اﺑﺰارﻫﺎي ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ﺟﻬﺖ ارﺗﻘﺎي ﻋﻤﻠﮑﺮد و ﮐﯿﻔﯿﺖ اﻟﯿﺎف ﭘﻨﺒﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﮋادﮔﺮان ﭘﻨﺒﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳﯽ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت واﻟﺪﯾﻨﯽ و ﻣﯿﺰان ﻫﺘﺮوزﯾﺲ ﻣﻔﯿﺪ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ در ﻫﯿﺒﺮﯾﺪﻫﺎي ﭘﻨﺒﻪ، ﺗﻼﻗﯽ ﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪدي در ﺳﺎل ﻫﺎي 1389 و 1391 اﻧﺠﺎم و ﺑﺮ اﺳﺎس ارزﯾﺎﺑﯽ ﻫﺎي ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯽ ﺗﻌﺪاد ده ﻫﯿﺒﺮﯾﺪ اﻧﺘﺨﺎب و در ﺳﺎل 1393 در ﮐﻨﺎر ده ژﻧﻮﺗﯿﭗ واﻟﺪﯾﻨﯽ و ﺗﺠﺎري در ﻗﺎﻟﺐ ﻃﺮح ﺑﻠﻮك ﻫﺎي ﮐﺎﻣﻞ ﺗﺼﺎدﻓﯽ در ﺳﻪ ﺗﮑﺮار ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺪﻧﺪ و داده ﻫﺎي آزﻣﺎﯾﺸﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روﺷﻬﺎي آﻣﺎري و ﺑﯿﻮﻣﺘﺮﯾﮏ ﻣﻮرد ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺠﺰﯾﻪ وارﯾﺎﻧﺲ ﺻﻔﺎت دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺗﻨﻮع ژﻧﻮﺗﯿﭙﯽ و اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽ دار ﺑﯿﻦ ﻫﯿﺒﺮﯾﺪﻫﺎ و واﻟﺪﯾﻦ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺮاي اﮐﺜﺮ ﺻﻔﺎت ﮐﻤﯽ و ﮐﯿﻔﯽ داﺷﺖ. در ﺑﯿﻦ ﻫﯿﺒﺮﯾﺪﻫﺎي ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ، Mehr× BeliIzovar و T2×Bakhtegan ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد 4993 و 4876 ﮐﯿﻠﻮﮔﺮم در ﻫﮑﺘﺎر در رﺗﺒﻪ ﻫﺎي اول و دوم ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﻣﯿﺰان ﻫﺘﺮوزﯾﺲ ﻋﻤﻠﮑﺮد آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ واﻟﺪ ﺑﺮﺗﺮ ﻣﺜﺒﺖ و ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ 24/7 و 22/8 درﺻﺪ ﺑﻮد. ﺑﺮ اﺳﺎس ﻋﻤﻠﮑﺮد و ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﮐﯿﻔﯿﺖ اﻟﯿﺎف، ﻫﯿﺒﺮﯾﺪﻫﺎي Sahel× Khordad و Sahel× B557 در رﺗﺒﻪ ﻫﺎي ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ. رﻗﻢ ﻫﺎي واﻟﺪﯾﻨﯽ ﺳﺎﺣﻞ، وراﻣﯿﻦ، ﮔﻠﺴﺘﺎن و ﺧﺮداد ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮﯾﻦ واﻟﺪﯾﻦ ﺑﺮاي ﺑﻬﺒﻮد ﮐﯿﻔﯿﺖ اﻟﯿﺎف، وزن ﻏﻮزه و ﺗﻌﺪاد ﻏﻮزه ﺑﻮدﻧﺪ. ﻣﯿﺰان ﻫﺘﺮوزﯾﺲ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻫﯿﺒﺮﯾﺪﻫﺎ ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﺑﺎ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ واﻟﺪﯾﻦ ﻧﺸﺎن ﻧﺪاد، وﻟﯽ ﺑﺎ ﻣﯿﺰان اﺧﺘﻼف واﻟﺪﯾﻦ و ﺗﺮﮐﯿﺐ ﭘﺬﯾﺮي ﺧﺼﻮﺻﯽ (SCA) ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﻗﻮي داﺷﺖ و در ﺑﯿﻦ ژﻧﻮﺗﯿﭗ ﻫﺎي واﻟﺪﯾﻨﯽ، ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻫﺘﺮوزﯾﺲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻼﻗﯽ ژﻧﻮﺗﯿﭗ ﻫﺎي داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ ﺑﻮد.