تاملي در حقيقت جملات اخلاقي ؛ ديدگاه آيه الله مصباح يزدي و نقد آن

آيه الله مصباح يزدي حقيقت جمله هاي اخلاقي را حقيقت اخباري محض ميداند كه از روابط علّي و معلولي ميان فعل و نتيجه حكايت دارند. از نظر ايشان، مطلوبيت و انگيزش موجود در اخلاق، در مفاد حقيقي جملات اخلاقي راهي ندارد و فقط به دلالت التزامي، ضميمۀ اخلاق گرديده است. ريشۀ اين انگيزشِ ضميمه اي نيز ميل و علاقۀ هر فرد به ذات و كمال خود است. اين منسلخ شدن اخلاق از بُعد انگيزشي و توصيهاي و سوق دادن آن به رابطۀ فعل و نتيجه، يكي از محورهاي انتقاد به اين نظريه بوده است. برخي از طرفداران نظريۀ استاد مصباح در مقام دفاع از آن، كوشيده‌اند بُعد انگيزشي را در ماهيت اخلاق داخل كنند و اخلاق را در حالي كه در رابطۀ فعل و نتيجه ريشه دارد، ناظر به رابطۀ ميان فاعل و فعل هم بدانند و بر اين اساس، حيثيتي انگيزشي و انشائي نيز به اخلاق بدهند؛ اما اين دفاعيه اوّلاً بدان دليل كه محدودۀ خود را بايد و نبايد اخلاقي قرار ميدهد و پيشنهادي براي خوب و بد اخلاقي ارائه نميدهد، دفاعيهاي كامل نيست و ثانياً بدان دليل كه براي اخلاق بُعد انگيزشي و ارزشيِ مستقل از ميل و خواسته نفس را ميپذيرد، نميتواند به‌منزلۀ‌ دفاعيه تلقي شود و با نظريه استاد مصباح، تمايزي اساسي پيدا ميكند.