عاشقانه سرايي به هنگامه ي حج (با نگاهي به حجازيات عمربن ابي ربيعه و شريف رضي)

حج ازجملهي مراسم و آيينهايي است كه هرساله در مكه، با شكوه و توجه خاصي انجام مي شود . بررسي اين آيين زيبا و البته مقدس، ما را با گسترهاي از فرهنگها و اسطورههاي نهفته در پس آن آشنا ميكند. اگرچه هنگامهي حج از آغاز، زماني براي انجام مناسك و كارهاي ديني بوده است، گاه، كام جويان مكه و ديگر سرزمينهاي اسلامي در دوران جاهليت و حتي پس از ظهور اسلام، فرصت حج را غنيمت شمرده و آن را زماني مناسب براي خوشگذراني يافتهاند. برخي شاعران نيز، چه در آغاز اسلام و چه پس از آن همواره اين روزها را زماني براي عشقبازي و عاشقانه سرايي درباره ي زنان حج گزار ميديدهاند. در جستار پيشرو ضمن نگاهي به انگيزههاي عمربن ابيربيعه و شر يف رضي و ديگر شاعران از غزلسرايي به هنگامهي حج،تلاش ميشود چرايي عاشقانهسرايي آنها در اين مراسم، از ديد جامعهشناسي بررسي شود. بيشتر دلايل اين امر به پيش از اسلام و عادت هاي دوران جاهليت برمي گردد كه گاه به دوران اسلامي هم رسيده است و برخي، با شرايط اجتماعي و فرهنگي و ديني پس از اسلام پيوند دارد. بهنظر ميرسد حج، تنها مخصوص انجام مناسك ديني نبوده است ، بلكه به مانند فستيوال ها وجشنواره هاي چندگانهاي بوده است كه هر هنرمندي بهگونهاي به نمايش مهارت خود ميپرداخته است؛ ازجملهي اين هنرمندان، گروه شاعران غزلسرا بودهاند. وصف ماجراهاي عاشقانه ي پيرامون كعبه و نحوهي آشنايي با معشوقهها و گفتگوهايي كه ميان شاعر و ايشان روي داده است و نيز راز و نيازهاي طوافكنندگان با ذات يكتا، از رايجترين درونمايههاي حجسرودهها در شعر عربي دوران يادشده هستند