نقش GIS در تعيين عوامل موثر بر شدت فرسايش حوضه هاي آبخيز(مطالعه موردي حوضه آبخيز شاقوي خمين)

حوضه آبخيز شاقوي خمين با مساحتي بالغ بر 210000 هكتار ، يكي از سرشاخه هاي حوضه آبخيز قمرود در استان مركزي است . اين حوضه به دليل واقع شدن در بالادست سد پانزده خرداد در طرح ملي كنترل فرسايش و رسوب پشت سد قابل توجه است . در تهيه نقشه سيماي فرسايش اين منطقه ، بررسي هاي ستادي و صحرايي منتج به نقشه هاي مختلفي گرديد كه در برنامه ريزي مديريت و كنترل فرسايش منطقه قابل توجه است . سيستم اطلاعات جغرافيايي(GIS) نقش مهمي را در داده پردازي اطلاعات و نقشه هاي فرسايشي داشته و بر اين اساس نقشه هاي تهيه شده از جمله نقشه هاي شدت و وسعت انواع فرسايش ورقه اي ، شياري ، خندقي ، رودخانه اي و جاده اي اهميت گروههاي مختلف شدت و اشكال فرسايش را در مكانهاي مختلف مشخص نمود . آنگاه با سيستم تركيبي نقشه هاي پايه كاربري اراضي ، زمين شناسي ، تيپ اراضي ، شيب و غيره با هر يك از نقشه هاي فرسايشي ، ضمن تعيين مناطق بحراني فرسايش ، عوامل تاثيرگذار مشخص شدند. اين بررسي نشان داد كه حوضه آبخيز شاقوي خمين در طبقه فرسايشي متوسط قرار دارد و فرسايش ورقه اي بيشترين گسترش و شدت را در آن دارد . گستردگي فرسايش هاي شياري و خصوصاً خندقي محلي مي باشد . تركيب لايه شدت فرسايش با لايه هاي زمين شناسي ، شيب ، تيپ اراضي و كاربري اراضي نشان داد كه بيشترين شدت فرسايش مربوط به نواحي كوهستاني و تپه هاي با شيب زياد بوده كه جنس آنها مارن و شيل است . از طرفي به دليل عدم مديريت مرتع در اين مناطق ، درصد خاك لخت بيش از 30 در صد مي باشد . بنابراين ، به غير از عوامل طبيعي موثر بر فرسايش ( جنس سنگ و شيب ) نقش انسان در افزايش شدت و وسعت فرسايش نيز قابل توجه است . ضمناً فرسايش هاي ك ناري عمدتاً در محل باغات ، اراضي زراعي و محل روستاهاي منطقه ديده مي شوند كه نقش عامل انساني را در تشكيل فرسايش اخير موثر مي داند.