نقش مباني همگرايان هي اسلامي در تولد جغرافيا نگاري مسلمين

شبه جزیره عربستان به هنگام ظهور دعوت پیامبر (ص) مكانی بود مملو از تشتت ، اختلاف و جنگ هاي بی پایان قبایلی كه در آن اعراب با حكومت مركزي و تمدن فاصله ي بسیاري داشتند . صفات جبلی صحرا مانع بزرگی بر سر راه همگرایی جامعه ي عرب بود . نزاع هاي دامنه دار قبایلی قدرت آنان را خنثی می كرد و چنان كه از فحوي ایام العرب و اشعار حماسی آنان به دست می آید جنگ هاي قبایلی به صورت دامنه دار در دوره جاهلیت عربستان ، سایه ي عظیمی بر فرهنگ و مدنیت عرب انداخته بود. در چنین شرایطی دعوت پیامبر (ص) نوید معجزه ي اتجاد قبایل شبه جزیره را سر داد . دین مبین اسلام همگرایی و وحدت را نه تنها به اعراب بلكه به دیگر اقوام و ملل همسایه نیز نوید داد . هنوز یك قرن از ظهور اسلام نگذشته بود كه سرزمین هاي وسیعی به اسلام گرویدند . این مجموعه ي بزرگ دینی به تدریج با استفاده از میراث ملل متمدن گذشته ، تمدنی پیشرو و مدرن پدید آورد . چگونگی فتح سرزمین ها به صلح یا به جنگ ، مكانت هر یك از شهر ها و ممالك نسبت به قبله گاه مسلمین ، سفر حج ، نظام مالیاتی و تجارت خشكی و دریایی مسلمین از عوامل اصلی تولد نظام جغرافیایی جدید اسلامی بود . به زودي دو مكتب بزرگ جغرافیایی بر اساس مبانی همگرایانه ي اسلامی شكل گرفت.كه یكی با مركزیت مكه (مكتب بلخی ) و دیگري با مركزیت بغداد پایتخت خلفاي عباسی (مكتب عراقی ) به وجود آمد . جغرافیا نویسان مسلمان از هر قوم و ملتی كه بودند بر مبانی همگرایی اسلام كتب و رسالات بسیاري برجاي گذاشتند.آثاري چون مسالك و ممالك ها ، صورة الارض ها ، رحله ها (سفرنامه ها ) معجم ها و البلدان ها نتیجه ي تلاقی آرا در یك روند همگرایانه از نیاز هاي جامعه ي اسلامی بود كه به فرهنگ و تمدن بشري ارزانی شد . این تحقیق بر آن است تا مبانی همگرایانه اسلامی در روند اقتباس و تولد جغرافیا نگاري مسلمین راباروش كتابخانه اي بررسی نماید.